فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 1

آیت الله حسین مظاهری‏‏

زندگی از دیدگاه اسلام

اقتصاد اسلام زندگی را به سه نوع تقسیم کرده است: زندگی ضروری، زندگی رفاهی، زندگی تجملی.
1- زندگی ضروری
زندگی ضروری یعنی همه از خوراک، پوشاک، مسکن بهره مند باشند. اگر انسان می تواند این موارد را برای خود و خانواده اش تهیه کند ثواب فراوان دارد. ان شاءالله در آینده درباره این مطلب صحبت می کنم که آن مردی که زحمت بکشد تا خود و زن و بچه اش در رفاه باشند؛ آن خانمی که زحمت بکشد برای این که شوهرش و بچه اش در رفاه باشند ثواب شهادت در راه خدا دارد.
الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله(15)
اگر بتواند این زندگی ضروری را برای خود تهیه کند لازم است، واجب است تهیه کند. یعنی کسی که می تواند زن و بچه اش را در رفاه بگذارد اما تنبلی کند این کار حرام است. و این که حق الناس است یا نه؟ راجع به زن حق الناس است و اصل این کار حرام است. لذا زندگی ضروری برای انسانها اگر خود آنها بتوانند تهیه کنند واجب و لازم است. و اگر نتوانند مثل این که معلول است مجروح است، بازنشسته است و بالاخره بیکار است کار ندارد نمی تواند زندگی ضروری یعنی خوراک، پوشاک، مسکن برای خود و عیال تهیه کند، اسلام می گوید: دولت اسلامی باید تهیه کند. و اگر دولت اسلامی نتواند بر همه و همه لازم و واجب است این زندگی ضروری را برای دیگران تهیه کنند.
قرآن در این باره آیه ای دارد که من تقاضا دارم همیشه مخصوصاً در این ماه مبارک رمضان این آیه در نظر همه ما مخصوصاً خانمها باشد. می فرماید:
لینفق ذو سعة من سعته و من قدر علیه رزقه فلینفق مما اتیه الله لا یکلف الله نفسا الا ما اتیها(16)
می فرماید: هر که باندازه قدرتش باید نسبت به زندگی ضروری خود و دیگران توجه داشته باشد. آن که می تواند یک خانواده، دو خانواده، ده خانواده را اداره کند باید اداره کند. لینفق ذو سعة من سعته و آن که نمی تواند باندازه ای که می تواند یعنی: از افطار یکلقمه کمتر، برای دیگران، از لباس یکمقدار قناعت، برای دیگران، از مسکن یکمقدار قناعت، برای دیگران. از این آیه می فهمیم همه مسئولیم.
روز جمعه آخر ماه شعبان پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) خطبه می خواندند و در خطبه به همه تذکر دادند همه و همه به فکر دیگران باشید. افطاری بدهید. آن کسانی که می توانند افطاری بدهند.یک کسی در وسط منبر بلند شد و گفت: یا رسول الله! آنهائی ندارند چه کنند؟ فرمودند اطعام کنید
ولو بتمرة او شربة من الماء
ولو به یکدانه خرما یا یکمقدار آب خوردن باشد.
معنای این روایت این نیست که موقع افطار که می شود یکدانه خرما به این بدهی و یکدانه به آن و گمان می کند حالا هزار افطاری داده است. معنای روایت معنای همین آیه شریفه است که می فرماید باید باندازه قدرت خود به فکر دیگران باشی. آن که می تواند، باید بخوبی دیگران را اداره کند و آن که نمی تواند باندازه ای که می تواند
و من قدر علیه رزقه فلینفق مما آتیه الله
خدا به تو افطاری داده است یا نه؟ همین افطاری را باندازه قدرت باید به دیگران بدهی. ایثار و گذشت حرف دیگری است که الان بحث ما نیست. بحث ما این است که زندگی ضروری برای همه انسانها از نظر اسلام یک امر واجب و لازمی است. معنی ندارد کسی عبادت کند و بواسطه عبادت زندگی ضروریش را از بین ببرد. چنانچه معنی ندارد یکدسته ای بخورند و بیاشامند اما فقیر و بیچاره ای در کنار او بی شام باشد. اولی معنی ندارد، دومی هم معنی ندارد. این زندگی ضروری بود.
2- زندگی رفاهی
زندگی رفاهی را هم اسلام می پسندد حتی وقتی در زمان پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) آن فکر انحرافی پیدا شد، بعضیها از غذای لذیذ خودداری کردند آیه شریفه آمد:
قل من حرم زینة الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق(17)
ای مسلمان! خدا در این دنیا هرچه خلق کرده است برای تو خلق کرده است. چرا در رفاه و آسایش نباشی؟ چرا غذای لذیذ را برای خود حرام کنی؟ چرا ازدواج نکنی؟ چرا تو پسر یا دختر بنشینی و ازدواج نکنی؟ قل من حرم زینة الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق بعد می فرماید آنچه در دنیاست از آن توست. اگر کافر می خورد از صدقه سر توست. برای تو خلق کردم چنانچه بهشت هم به تو اختصاص دارد و آن کافر اصلاً بهره ای ندارد. این آیه هم به ما می گوید زندگی رفاهی برای همه انسانهاست. آن کسانی که می توانند برای خودشان، برای زن و بچه هایشان زندگی رفاهی تهیه کنند، باید بکنند. و آن کسانی که می توانند زندگی رفاهی برای خویشانشان، برای همسایه هایشان، برای مسلمانها تهیه کنند باید بکنند. و بالاخره زندگی رفاهی را هم اسلام اجازه داده است.
اقتصاد اسلام اقتصاد خوبی است اما حیف آب در کوزه و ما تشنه لبان می گردیم. اما حیف که پایه آن که قانون مواسات است را فراموش کردیم و اتفاقاً پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی منبر بارها تأسف می خورد و می فرمود که امت من به قانون مواسات عمل نخواهند کرد. همه باید زندگی رفاهی داشته باشند. آن کسی که خود را از زندگی رفاهی محروم کند، قرآن می فرماید حرام است و کار بدی است. قرآن می فرماید خودسری است و نباید خودسر باشی. تو باید تابع قرآن باشی تو نباید تابع عقیده خود باشی تو باید تابع پیغمبر و ائمه طاهرین(علیهم السلام) باشی. قل من حرم زینة الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق
خانم شوهرش شهیده شده است لباس تیره اش را نمی کند، لباس سیاه پوشیده است. قرآن می گوید: این فکر خود درآوردی است، غلط است. شوهرش شهیده شده دیگر شوهر نمی کند. اگر اسم شوهر نزدش آورده شود عصبانی می شود. قرآن می گوید: این عصبانی شدن تو غلط است این خودسری است این خلاف قرآن است این خلاف روش پیغمبر است، این خلاف روش ائمه طاهرین(علیهم السلام) است. جوان می تواند زن بگیرد اما نمی گیرد، دختر می تواند شوهر کند خواستگار یکی پس از دیگری می آید شوهر نمی کند و می گوید حالا زود است. از غریزه جنسی خودت بپرس حالا زود است نه از زبانت. از آن غددی که در خونت ترشح کرده است بپرس زود است یا دیر. از پیغمبر(صلی الله علیه و آله) بپرس زود است یا دیر.
النکاح سنتی ومن رغب عن سنتی فلیس منی(18)
دختری که بتواند شوهر کند و نکند، آن زن شهیدی که بتواند شوهر کند و نکند، آن زن بی وصالی که بتواند شوهر کند و نکند، آن مردی که بتواند زن بگیرد و نگیرد، اسلام می گوید این مسلمان نیست.
در این جا جمله ای به همه مخصوصاً به دخترها و پسرها بگویم و آن این که تقاضا دارم خودسرانه در اسلام کار نکنید؛ عقیده در مقابل اسلام نداشته باشید. شما ببینید قرآن چه می گوید پیغمبر اکرم و ائمه طاهرین چه می گویند، مراجع معظم تقلید چه می گویند، معارف اسلامی و افرادی که متخصص در معارف اسلامند چه می گویند. برای خود گناه درست نکن گناهش بزرگ است. گناه باندازه ای بزرگ است که می فرماید: اگر کسی بدعتی در دین بگذارد بر همه مخصوصاً بر عالم لازم است فریاد کنند:
اذا ظهرت البدع فی امتی فلیظهر العالم علمه فمن لم یفعل فعلیه لعنة الله(19)
یعنی اگر یک فکر انحرافی پیدا شد عالم باید داد بزند و الا لعنت خدا بر این عالم باد.
3- زندگی تجملی
زندگی تجملی آن است که اسلام نمی خواهد، آن است که اسلام کوبیده است و عالی کوبیده است. زندگی تجملی یعنی آن زندگی که انسان را از همه چیز باز بدارد. یعنی آن زندگی که انسان را پایبند کند نظیر ازدواجهائی که الان همه دخترها و پسرها و پدران و مادران را پایبند کرده است. ازدواج تجملی، خانه تجملی و خوراک تجملی و پوشاک تجملی می خواهد و این از نظر اسلام غلط است. همین طور که اسلام می گوید: آقا! زن بگیر، خانم! شوهر کن، همین اسلام می گوید: تو اگر زن داری و احتیاج نداری دنبال زن دیگر نرو، زن هوسی نگیر باندازه ای که در رفاه و آسایش باشی خرج کن. اما تجملگرایی غلط است. و بعد هم قرآن می گوید همه دردسرها از همین تجمل پیدا شده است. بدا به حال آن قومی که بقول قرآن شریف زندگی تجملی داشته باشند و بدا به حال آن فردی که زندگی تجملی داشته باشد.
و اذا اردنا ان نهلک قریة امرنا مترفیها ففسقوا فیها فحق علیها القول فدمرناها تدمیراً(20)
می فرماید اگر در یک ملتی زندگی تجملی زیاد شد این ملت حتماً نابود شدنی است و این زندگی تجملی آنها را به عیاشی، به فسق و فجور و گناه می کشاند. این مربوط به ملت بود. درباره فرد هم در سوره واقعه می فرماید:
و اصحاب الشمال ما اصحاب الشمال فی سموم و حمیم و ظل من یحموم لا بارد و لا کریم انهم کانوا قبل ذلک مترفین(21)
می فرماید اصحاب شمال چقدر شومند آنها کیانند؟ آنها که در عذاب دردناک جهنمند آنها که گناه روی گناه می کنند بعد می فرماید: می دانی گناه روی گناه از کجا پیدا می شود؟ از اسراف، از عیاشی، از زندگی تجملی. زندگی تجملی است که گناه می آورد.

جلسه سوم

فصل اول