فهرست کتاب


آسانترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس (خلاصه ای از کتاب اوصاف الاشراف خواجه نصیر الدین طوسی)

خواجه نصیر الدین طوسی‏ باز نویس:سید محمد رضا غیاثی کرمانی

باب سوم: درباره سیر و سلوک و طلب کمال و بیان حالات سالک که در بردارنده شش فصل است.

ف صل اول: خلوت

خداوند تعالی درباره خلوت می فرماید:
وذر الذین اتخذوا دینهم هزوا و لعبا و لهوا و غرتهم الحیوة الدنیا(91)
در علوم حقیقی ثابت شده که هر ذاتی که مستعد قبول فیض الهی باشد با وجود استعداد و فقدان موانع از آن فیض محروم نخواهد بود، و کسی می تواند در طلب فیض الهی باشد که به دو امر آگاه باشد و این آگاهی را در همه حالات مقارن با استعداد قبول آن فیض داشته باشد.
1- بداند که قطعا و بی تردید فیض خداوندی وجود دارد.
2- بداند که وجود آن فیض در هر شخصی که باشد زمینه کمال او خواهد بود.

موانع بسیار مهم سیر و سلوک

پس از روشن شدن این مقدمه باید متذکر شویم که طالب کمال بایستی پس از دارا شدن استعداد فیض الهی به رفع موانع بپردازد که بالاترین آنها مشغله های مجازی هستند که با مشغول کردن انسان به ماسوی الله از توجه تام و تمام او به مقصد حقیقی باز می دارند.
این موانع بزرگ که انسان را مشغول می کنند عبارتند از:
1- حواس ظاهری.
2- حواس باطنی.
3- نیروهای حیوانی.
4- افکار مجازی.
حواس ظاهری، مانند چشم که با دیدن مناظر دلپسند، و گوش با شنیدن صداهای طرب انگیزت و شامه با استشمام روایح دل انگیز، و نیروهای چشایی و لامسه با خواسته های خود موجب مشغولیت انسان می گردند.
حواس باطنی، مثل تخیل ها و توهم ها نسبت به عشق و نفرت و شادی و امثال اینها و یا یادآوری و تذکر خاطرات گذشته و یا تفکر و اندیشه در امور پر جاذبه ای چون مال و مقام موجب مشغولیت انسان می شوند.
قوای حیوانی، مانند اندوه و ترس و غضب و شهوت و خیانت و خجالت و غیرت بی جا و رقابهای ناسالم و پرهیز از اتفاقات ناگوار که انسان را مشغول می گردانند.
افکار مجازی، مثل تفکر در امور غیر مهم و یا علوم بی حاصل.
و خلاصه هر چه که از این قبیل امور موجب اشتغال و حجاب از کمال برای انسان می شود، مانع محسوب می گردند.
خلوت عبارت از مرتفع ساختن این موانع است. پس صاحب خلوت باید جایی را انتخاب کند که محسوسات ظاهری نتوانند او را به خود مشغول سازند و قوای حیوانی را نیز ادب و تربیت نماید تا او را به جذب و دفع وادار نسازند و از افکار ماضی نیز به طور کلی روگردان شود چرا که این فکرها همگی به مصلحت امر معاش برمی گردند و اما مصلحت امر معاد را اموری بر عهده دارند که هدف آنها حصول لذات پایدار برای نفس می باشد.
و پس از برطرف کردن موانع ظاهری و باطنی و عامل اشتغال به ما سوی الله باید تمام همت و تصمیم خود را به کار بندد تا هدایای غیبی و واردات حقیقی یعنی تفکر را که در فصلی جداگانه ذکر می گردد به دست آورد.