فهرست کتاب


آسانترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس (خلاصه ای از کتاب اوصاف الاشراف خواجه نصیر الدین طوسی)

خواجه نصیر الدین طوسی‏ باز نویس:سید محمد رضا غیاثی کرمانی

توبه نسبت به زمان حال

توبه نسبت به زمان حال بر دو صورت است که بایست توبه کننده انجام بدهد.
1- گناهی را که در حال حاضر مرتکب می گردد، به قصد قربت ترک کند.
2- از تعدی و ستم به دیگران خودداری کرده و خسارات مظلومان و ستمدیدگان را جبران بنماید.

توبه نسبت به آینده

توبه نسبت به زمان آینده نیز به دو صورت تحقق می یابد.
1- تصمیم قطعی بر عدم تکرار گناه در آینده که حتی اگر او را بکشند یا به آتش بسوزانند، نه از روی اختیار و نه اجبار، دیگر راضی به ارتکاب آن گناه نگردد.
2- تصمیم بر آن که در آینده ثابت قدم در این راه باشد، حتی برای اینکه مبادا مرتکب گناه گردد نذری نموده و یا کفاره ای قرار دهد که اگر بار دیگر مرتکب آن گناه شد مجبور به تحمل و پرداخت آن گردد و تا وقتی که عزم را جزم نکرده و یا احتمال برگشت به آن گناه در اندیشه او وجود داشته باشد ثبات قدم حاصل نمی شود و باید به قصد قربت این کارها را انجام دهد تا مصداق کلام رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم گردد:
التائب من الذنب کمن لا ذنب له(63)
اینها که گفتیم همه در رابطه با توبه عام است که خداوند درباره آن فرمود است:
یا ایها الذین آمنوا توبوا الی الله توبة نصوحا عسی ربکم ان یکفر عنکم سیئاتکم(64)
انما التوبة علی الله للذین یعملون السوء بجهاله ثم یتوبون من قریب فاولئک یتوب الله علیهم(65)

توبه خاص و اخص

توبه خاص توبه از ترک اولی است و شرایط آن نیز نظیر همین شرائط توبه عام است. و لذا در این مورد خداوند می فرماید:
لقد تاب الله علی النبی و المهاجرین و الانصار الذین اتبعوه فی ساعة العسرة(66)
و اما توبه اخص نسبت به دو چیز حاصل می شود:
1- توبه از توجه و التفات به غیر مطلوب یعنی عالی ترین مرحله کمال که در این مورد گفته اند:
الیمین و الشمال مضلتان(67)
2- توبه از برگشت و یا توقف در مرحله ای که عبور از آن برای اهل سیر و سلوک واجب، و توقف در آن برای آنان گناه محسوب می شود. یعنی نباید به یک مرحله از کمال اکتفا کرده و به همان مرتبه به چشم رضایت بنگرند که این کار نسبت به آنان گناه محسوب می شود که گفته اند:
حسنات الابرار سیئات المقربین
پس اهل سیر و سلوک در هر مرحله ای که از کمال قرار بگریند؛ بایستی به مرحله بالاتر توجه کنند، و توقف در آن را برای خود جایز ندانند و با توبه و استغفار و ترک اصرار و پشیمانی از غفلتهای گذشته و تضرع به درگاه الهی خود را پاک گردانند.
فان من تاب و اخلص لله فالله له ان الله یحب التوابین ویحب المتطهرین(68)