فهرست کتاب


آسانترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس (خلاصه ای از کتاب اوصاف الاشراف خواجه نصیر الدین طوسی)

خواجه نصیر الدین طوسی‏ باز نویس:سید محمد رضا غیاثی کرمانی

توبه عام

و اما توبه عام متوقف بر دو شرط است.
1- آگاهی نسبت به تمامی کارها که کدام کار موجب رسیدن به کمال، و کدام کار موجب نقص است.
البته کمال بر حسب اشخاص گوناگون است. برای برخی از افراد نجات از عذاب، و برای عده ای رسیدن به ثواب و برای گروهی رضا و تقرب به پروردگار است.
نقص نیز مانند کمال گوناگون است برای برخی عملی که موجب استحقاق کیفر است و برای عده ای عملی که موجب محرومیت از ثواب است و برای گروهی عملی که موجب غضب آفریدگار یعنی لعنت است نقص محسوب می گردد.
2- آگاهی نسبت به فائده کمال، یعنی رضای خداوند، و ضرر نقص، یعنی غضب الهی.
هر عاقلی که این دو شرط، یعنی این دو آگاهی را دارا باشد گناه نمی کند و اگر احیانا مرتکب شده باشد توبه می نماید.

کیفیت حصول توبه

توبه به سه صورت تحقق می یابد:
1- توبه نسبت به گذشته.
2- توبه نسبت به حال حاضر.
3- توبه نسبت به زمان گذشته و آینده.

توبه نسبت به زمان گذشته

اما توبه نسبت به کار گذشته بر دو قسم است.
1- پشیمانی و تاسف فراوان بر گناهی که در گذشته از انسان صادر شده است که درباره آن رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم گفته اند:
الندم توبه(62)
2- جبران گناهانی که در گذشته واقع شده اند که این نیز بر سه نوع است.
اول: آنچه که انسان انجام داده و نسبت به ساحت قدس پروردگار نافرمانی محسوب گردیده است. (حق الله)
دوم: آنچه که انسان نسبت به خود انجام داده و خود را در معرض غضب الهی درآورده است. (حق النفس)
سوم: آنچه که انسان نسبت به دیگران انجام داده و به وسیله گفتار یا کردار خود موجب ضرر و زیان برای آنان گردیده است. (حق الناس)
و اما راه جبران گناهانی که در مورد دیگران انجام داده است اگر زبانی بوده بایستی از آنها عذرخواهی کند و یا جبران نماید یا به هر صورت رضایت آنها را به دست آورد. و اگر عملی بوده بایستی حق آنها را به خودشان در صورتی که زنده اند به خودشان و در صورتی که از دنیا رفته اند به وارثان آنها برگرداند و یا رضایت آنان را به دست آورد و کیفری را که معین شده تحمل بنماید.
و اگر کسی را کشته باشد باید رضایت اولیا او را فراهم کند، چرا که تحصیل رضایت مقتول محال است، و اگر این شرایط و سایر شرایط توبه را تحصیل کند امیدوار باشد که خداوند در آخرت او را مورد رحمت واسعه خویش قرار دهد.
و اما جبران گناهانی که در حق خود انجام داده آن است که کیفر دنیوی یا دینی را که مقرر شده است تحمل نماید. (مثل حدود و کفارات).
و اما راه جبران گناهانی که در حق خداوند انجام داده آن است که تضرع و زاری و انابه به درگاهی الهی نموده و عبادت و ریاضت داشته باشد، البته به شرطی که حق الناس و حق النفس را ادا کرده و جبران نموده باشد.