فهرست کتاب


آسانترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس (خلاصه ای از کتاب اوصاف الاشراف خواجه نصیر الدین طوسی)

خواجه نصیر الدین طوسی‏ باز نویس:سید محمد رضا غیاثی کرمانی

فصل سوم : نیت

خدای تعالی درباره نیت می فرماید:
قل ان صلوتی و نسکی و محیای و مماتی لله رب العالمین(41)
نیت به معنای قصد است و قصد حلقه اتصال بین علم و عمل می باشد. چرا که اگر کسی نداند که باید کاری را انجام دهد قصد انجام آن را نمی نماید و تا چنین قصدی نکند آن عمل صورت نمی گیرد، و مبدا سیر و سلوک قصد است و بایستی سالک مقصد معینی را در نظر بگیرد و چون مقصد کمال مطلق است باید نیت تقرب به حق تعالی باشد، زیرا که کامل مطلق ذات پاک اوست.
اگر چنین حالتی پیدا شد نیت بدون عمل از عمل بدون نیت بهتر خواهد بود، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:
نیة المومن خیر من عمله(42)
چون نیت به منزله روح و عمل به منزله جسم است و باز آن حضرت فرمودند:
الاعمال بالنیات(43) چنانکه حیات جسم مشروط به وجود روح است، و فرمودند:
و لکل امری ء ما نوی و من کان هجرته الی الله و رسوله فهجرته الی الله و رسوله و من کانت هجرته الی الدنیا یصیبها او امرأة تزوجها فهجرته الی ما هاجر الیه(44)
و اما عمل خیری که با قصد قربت صورت بگیرد مقتضی حصول کمال است چنانکه خداوند می فرماید:
لا خیر فی کثیر من نجواهم الا من امر بصدقة او معروف او اصلاح بین الناس و من یفعل ذلک ابتغاء مرضات الله فسوف نؤتیه اجرا عظیما(45)

فصل چهارم : صدق

خدای تعالی درباره صدق می فرماید:
یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله و کونوا مع الصادقین(46)
صدق در لغت به معنای راست گفتن و وفای به عهد است، ولی در اینجا به معنای راستی در گفتار و در نیت و در تصمیم و هم در وفای به عهد و پیمان و نیز در همه حالات زندگی است، و صدیق کسی است که در همه این موارد که ذکر شد صدق به عنوان ملکه برای او حاصل شده باشد و در هیچ جا عین و اثری از ناراستی در او نتوان یافت.
عالمان و دانشمندان گفته اند: اگر کسی چنین باشد خوابهای او نیز همه راست و درست و خود مصداق:
رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیه(47) خواهد بود و خداوند صدیقان را با پیامبران و شهیدان در یک ردیف ذکر فرموده است که می فرماید:
فاولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین(48)
و پیغمبران بزرگی مانند ابراهیم علیه السلام و ادریس علیه السلام را به عنوان صدیق معرفی می کند و می فرماید:
انه کان صدیقا نبیا(49)
درباره برخی از پیامبران نیز فرموده است:
و جعلنا لهم لسان صدق علیا(50)
و چون راستی و صداقت نزدیکترین راه به هدف می باشد کسی که در راه مستقیم سیر و سلوک کند کامیاب ترین افراد در راه رسیدن به مقصد خواهد بود انشاءالله.

فصل پنجم : انابه

خدای تعالی در مورد انابه می فرماید:
و انیبوا الی ربکم و اسلموا له(51)
انابه به معنای رو به خدا آوردن است که به سه صورت حاصل می شود.
1- انابه قلبی، که انسان همیشه قلبا متوجه خدا باشد و در افکار و تصمیمات خود طلب قرب به پروردگار را بنماید. آنچنانکه خداوند می فرماید:
و جاء بقلب منیب(52)
2- انابه زبانی، که انسان همواره به ذکر خداوند و یاد نعمتها و مقربان الهی مشغول باشد چنانکه می فرماید:
و ما یتذکر الا من ینیب(53)
3- انابه عملی، که انسان همیشه به طاعت و عبادت مقرون به قصد قربت مانند نمازهای واجب و نوافل و کارهای مستحبی و توقف در مشاهد مشرفه و صدقه و احسان به بندگان و رساندن منفعت به خلق خدا و جلوگیری ضرر از آنان، و صداقت در معامله و انصاف در مورد خود و خانواده، و خلاصه تمامی احکام شرع به قصد قربت و جلب رضایت الهی مشغول باشد. چرا که خداوند می فرماید:
ازلفت الجنة للمتقین غیر بعید. هذا ما توعدون و لکل ابواب حفیظ من حشی الرحمن بالغیب و جاء بقلب منیب ادخلوها بسلام ذلک یوم الخلود و لهم ما یشأون فیها و لدنیا مزید(54)