فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

دو: اهمیت رازداری از نظر قرآن و روایات

از مطالب گذشته، مسأله رازداری از دیدگاه قرآن و اسلام و پیامبر و امامان (ع) به طور پراکنده، بررسی گردید، اینک برای روشن شدن بیشتر، به آیات و روایات زیر نیز که بیانگر اهمیت راز داری است توجه کنید:

نظری به قرآن

1 - در قرآن، در آیه 106 نحل می خوانیم:
من کفر بالله من بعد ایمانه الا من اکره و قلبه مطمئن بالایمان و لکن من شرح بالکفر صدرا فعلیهم عضب من الله و لهم عذاب عظیم
: کسانی که بعد از ایمان کافر شوند - بجز آنانکه تحت فشار واقع شده اند در حالی که قلبشان آرام با ایمان است - آری آنها که سینه خود را برای پذیرش کفر گشوده اند، عضب خدا بر آنها است و عذاب عظیمی در انتظارشان!.
در شأن نزول این آیه نقل شده: در آغاز بعثت، عده ای از مسلمین مانند بلال حبشی، خباب ارت، یاسر و سمیه (پدر و مادر عمار ) و عمار یاسر، در برابر فشار و شکنجه مشرکان ایستادگی کرده و اظهار کفر نکردند، حتی بعضی از آنها مثل یاسر و سمیه کشته شدند، ولی عمار در حالی که قلبش سرشار از ایمان بود، برای نجات از کشته شدن، اظهار کفر کرد، و راز قلبش را آشکار ننمود و در نتیجه نجات یافت .
پس از این ماجرا، عمار گریه کنان نزد پیامبر (ص) آمد، پیامبر (ص) به او فرمود: مگر چه شده؟
عمار عرض کرد: بسیار بد شده، مشرکان دست از سرم بر نداشتند تا نسبت به شما جسارت کرده و بتهای آنها را ستودم.
پیامبر (ص) با دست مبارک اشک از چشمان عمار پاک کرد و فرمود: اگر بار دیگر تو را تحت فشار قرار دادند (برای حفظ جانت) آنچه می خواهند بگو .
در این هنگام آیه فوق در تأیید کار عمار نازل شد (397) آیه فوق بیانگر آن است که هرگاه هنگام فشار، انسان راز درونی خود را کتمان کند و در زبان سخن دیگر بگوید (تقیه کند) کار بجا و شایسته ای انجام داده است .
عبدالله بن عطا می گوید: به امام باقر (ع) عرض کردم: دژخیمان طاغوت، دو نفر از شیعیان را در کوفه دستگیر کردند و به آنها گفتند: از امیرمؤمنان علی (ع) بیزاری بجوئید، یکی از آنها بیزاری (زبانی ) جست و نجات یافت، و دیگری بیزاری نجست و کشته شد .
امام باقر (ع) فرمود:
اما الذی بری ء فرجل فقیه فی دینه، و اما الذی لم یبرء فرجل تعجل الی الجنة
: اما آنکه بیزاری جست، مردی دین شناس بود، ولی آن کس که بیزاری نجست، مردی بود که به سوی بهشت شتاب کرد . (398)
مطابق این روایت، مؤمنی که هنگام خطر جانی رازداری کند، دین شناس است و به وظیفه دینی خود عمل نموده است .
نتیجه اینکه آیه فوق، بیانگر شایستگی رازداری عقیدتی برای حفظ جان است .
2 - در آیه 61 سوره بقره در مورد عذاب و خشم خدا نسبت به یهود بنی اسرائیل می خوانیم
... ذلک بانهم کانوا یکفرون بآیات الله و یقتلون النبیین بغیر الحق
: چرا که آنها نسبت به آیات الهی کفر ورزیدند و پیامبران را به ناحق کشتند.
امام صادق (ع) پس از تلاوت این آیه فرمود:
و الله ما قتلوهم و لا ضربوهم باسیافهم و لکنهم سمعوا احادیثهم فاذاعوها فاخذوا فقتلوا
: سوگند به خدا، یهود بنی اسرائیل، پیامبران را با دستهایشان نکشتند و با شمشیرهایشان نزدند، بلکه سرگذشت آنها را شنیدند و فاش ساختند (با اینکه لازم بود با رازداری خود، آنها را حفظ نمایند)
در نتیجه به دست ستمگران افتادند و کشته شدند. (399)
این آیه، بیانگر لزوم رازداری عقیدتی و سیاسی در موارد لازم است .
3 - در آیه 28 سوره آل عمران می خوانیم:
لا یتخذ المؤمنون الکافرین اولیاء من دون المؤمنین و من یفعل ذلک فلیس من الله فی شیی ء الا ان تتقوا منهم تقاة
: افراد با ایمان نباید غیر از مؤمنان، یعنی کافران را دوست و سرپرست خود انتخاب کنند و هر کس چنین کند، رابطه اش به کلی از خداوند گسیخته است، مگر در حال ترس و تقیه .
این آیه نیز بیانگر آن است که هنگام خطر، برای حفظ جان، رازداری روا است، و مؤمن در شرائطی، با بیگانگان راه دوستی ظاهری برقرار می کند،
ولی در باطن با آنها دشمن است .
4 - در قرآن (آیه 28 و 29 سوره مؤمن ) از مؤمن آل فرعون (حزقیل ) تمجید شده که مخفیانه به موسی (ع) ایمان آورده بود، و در پشت سپر تقیه و رازداری، مردم را به سوی موسی (ع) دعوت می کرد، در آیه 28 سوره مؤمن چنین می خوانیم:
و قال رجل مؤمن من آل فرعون یکتم ایمانه اتقتلون رجلا ان یقول ربی الله
: مرد مؤمنی از آل فرعون که ایمان خود را پنهان می داشت، گفت: آیا می خواهید کسی را به خاطر اینکه می گوید پروردگار من خدا است بکشید؟.
این آیه بیانگر راز داری سیاسی و عقیدتی است، و حاکی است که تقیه و رازداری در مکتبهای قبل از اسلام نیز وجود داشته، و بندگان صالح الهی برای پیشبرد هدف، از آن، استفاده می کردند.
درباره رازداری اخلاقی نیز قبلا آیه 19 نور، ذکر شد، دیگر تکرار نمی کنیم .
5 - در آیه 83 سوره نساء می خوانیم:
و اذا جائهم امر من الامن و الخوف اذا عوا به و لوردوه الی الرسول و الی اولی الامر منهم لعلمه الذین یستنبطون منهم
: هنگامی که خبری از پیروزی و شکست به آنها برسد (بدون تحقیق ) آن را شایع می سازند، و اگر آن را به پیامبر و پیشوایان (که قدرت تشخیص دارند ) ارجاع دهند، از ریشه های مسائل آگاه می شوند.
این آیه بیانگر رازداری سیاسی است، و تأکید می کند که اگر شایعاتی شنیدید، آن را بدون تحقیق پخش نکنید، بلکه رازداری خود را حفظ کنید، و آن مطالب شنیده شده را با مقام رهبری، و مسئولین رده بالا، در میان بگذارید، نه اینکه در میان عامه مردم رواج دهید و موجب پیامدهای شوم سیاسی و اجتماعی گردد، امام صادق (ع) آیه فوق را خواند و فرمود: خداوند شایعه گران را در این آیه سرزنش کرده، فایاکم و الاذاعة
: بنابراین از فاش کردن، پرهیز کنید . (400)

چند روایت در اهمیت رازداری

1 - امام صادق (ع) فرمود:
من اذاع علینا حدیثنا فهو بمنزلة من جحد حقنا
: هر کس اخبار ما را (نزد مخالفان در موارد خطر ) فاش کند، مانند کسی است که حق ما را انکار نموده است . (401)
2 - امام باقر (ع) فرمود: بنده ای در قیامت محشور می شود، با اینکه در دنیا خونی نریخته، به اندازه یک حجامت یا بیشتر خون به او بدهند و بگویند: این سهم تو از خون فلانکس است که در دنیا ریخته شده .
آن بنده عرض می کند: خدایا!تو می دانی که من در دنیا تا آخر عمر، خون کسی را نریخته ام، به او گفته می شود:
بلی سمعت من فلان روایة کذا و کذا، فرویتها علیه فنقلت حتی صارت الی فلان الجبار فقتله علیها، و هذا سهمک من دمه
: آری تو از فلانکس روایت چنین و چنان را شنیدی و آن را به ضرر او نقل کردی، و زبان به زبان گشت تا اینکه به سمع فلان ستمگر رسید، و آن ستمگر او را به خاطر آن روایت کشت، اکنون ( در خون او شریک شده ای ) این سهم تو از خون او است . (402)
3 - امام صادق (ع) فرمود:
من اذاع علینا شیئا من امرنا فهو کمن قتلنا عمدا و لم یقتلنا خطأ
: کسی که چیزی از امر ما را ( در موارد خطر ) فاش سازد، او همانند کسی است که از روی عمد - نه از روی خطا - ما را کشته است . (403)