فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

3 - راز داری اخلاقی

برای اینکه گناه در جامعه، عادی و معمولی نشود و جنبه عمومی پیدا نکند، و محیط از گناه و آثار آن سالم بماند، و آبروی افراد حفظ گردد، و پیامدهای شوم و خطرناک آشکار شدن گناه، بروز ننماید، اسلام با تأکید فراوان به ستر گناه و پوشیدن عیوب همدیگر دستور داده، و آن را از واجبات اخلاقی دانسته است، و به عکس پرده دری و فاش ساختن گناهان دیگران را از گناهان بزرگ به شمار آورده است.
در قرآن آیه 19 نور می خوانیم:
ان الذین یحبون ان تشیع الفا حشة فی الذین آمنوا لهم عذاب الیم فی الدنیا و الآخرة
: همانا کسانی که دوست دارند زشتی ها در میان مردم شایع شود، عذاب دردناکی برای آنها در دنیا و آخرت است .
تعبیر به یحبون (کسانی که دوست دارند فحشاء شود) به جای جمله کسانی که این کار را انجام می دهند، بیانگر نهایت تأکید اسلام است به اینکه مؤمنان مراقب باشند و عیب دیگران را فاش ننمایند، و حتی در ذهن و مغز خود، به چنین فکری علاقه نداشته باشند. امامان شیعه (ع) خیلی چیزها را از مردم می دانستند، ولی مقید بودند که آبروی افراد حفظ گردد، آنها می گفتند، خداوند ستار العیوب است، شما نیز عیوب همدیگر را بپوشانید .جامعه از اشاعه گناه، ضربه های بسیار خورده، و پیامدهای شوم افشای گناه، بسیار زشت و کمرشکن است، از این رو در اسلام به کنترل زبان، سکوت، قرص دهنی، سر پوشی تأکید فراوان شده است .
به عنوان مثال: دختری در نوجوانی با جوان نامحرمی گفتگو کرده و لبخندی زده، بعد توبه کرده و شوهر نموده، حال اگر یک جاهل بی معرفت، نزد شوهر آن دختر برود، و ذهن او را خراب کند و به او بگوید: من فلان وقت دیدم، همسر تو با فلان جوان سخن می گفت و می خندید، چنین کاری هم آبروی دختر را نزد شوهرش پائین می آورد، و هم ذهن شوهر را آلودمی کند، و ای بسا موجب کشمکش ها، نزاعها، طلاق و دهها حادثه شوم دیگر گردد، که همه آنها بر اثر پرده دری پدید آمده است، که اگر فرهنگ ستر عیب و رازداری اخلاقی، بود، هرگز چنین حوادث تلخی بروز نمی کرد . این یک مثال کوچکی بود، که به روشنی پیامدهای تلخ و رنج آور پرده دری را تبیین می کند.
از این رو امامان شیعه (ع) با شدت از این گناه بزرگ جلوگیری می کردند، و به پرده پوشی سفارش می نمودند، به عنوان نمونه:
1- امیرمؤمنان علی (ع) فرمود:
جمع خیر الدنیا و الآخرة فی کتمان السر و مصادقة الاخیار
: سعادت دنیا و آخرت در دو چیز جمع شده: 1 - پرده پوشی 2 - دوستی با نیکان. (394)
2 - حضرت رضا (ع) فرمود:
مؤمن به کمال ایمان نمی رسد مگر اینکه دارای سه خصلت شود: 1 - دارای سنتی از خدایش گردد 2 - دارای سنتی از رسول خدا (ص) شود، 3 - و دارای سنتی از ولی خدا (امامان) گردد :
فالسنة من ربه کتمان سره ...
: اما سنت خدایش، پرده پوشی است ، اما سنت رسول خدا (ص) مدارا کردن با مردم است، اما سنت ولی خدا (امامان) صبر و استقامت در برابر حوادث سخت و تلخ است . (395)
3 - امام صادق (ع) فرمود:
کفوا السنتکم : زبانهای خود را کنترل کنید. (396)

دو: اهمیت رازداری از نظر قرآن و روایات

از مطالب گذشته، مسأله رازداری از دیدگاه قرآن و اسلام و پیامبر و امامان (ع) به طور پراکنده، بررسی گردید، اینک برای روشن شدن بیشتر، به آیات و روایات زیر نیز که بیانگر اهمیت راز داری است توجه کنید:

نظری به قرآن

1 - در قرآن، در آیه 106 نحل می خوانیم:
من کفر بالله من بعد ایمانه الا من اکره و قلبه مطمئن بالایمان و لکن من شرح بالکفر صدرا فعلیهم عضب من الله و لهم عذاب عظیم
: کسانی که بعد از ایمان کافر شوند - بجز آنانکه تحت فشار واقع شده اند در حالی که قلبشان آرام با ایمان است - آری آنها که سینه خود را برای پذیرش کفر گشوده اند، عضب خدا بر آنها است و عذاب عظیمی در انتظارشان!.
در شأن نزول این آیه نقل شده: در آغاز بعثت، عده ای از مسلمین مانند بلال حبشی، خباب ارت، یاسر و سمیه (پدر و مادر عمار ) و عمار یاسر، در برابر فشار و شکنجه مشرکان ایستادگی کرده و اظهار کفر نکردند، حتی بعضی از آنها مثل یاسر و سمیه کشته شدند، ولی عمار در حالی که قلبش سرشار از ایمان بود، برای نجات از کشته شدن، اظهار کفر کرد، و راز قلبش را آشکار ننمود و در نتیجه نجات یافت .
پس از این ماجرا، عمار گریه کنان نزد پیامبر (ص) آمد، پیامبر (ص) به او فرمود: مگر چه شده؟
عمار عرض کرد: بسیار بد شده، مشرکان دست از سرم بر نداشتند تا نسبت به شما جسارت کرده و بتهای آنها را ستودم.
پیامبر (ص) با دست مبارک اشک از چشمان عمار پاک کرد و فرمود: اگر بار دیگر تو را تحت فشار قرار دادند (برای حفظ جانت) آنچه می خواهند بگو .
در این هنگام آیه فوق در تأیید کار عمار نازل شد (397) آیه فوق بیانگر آن است که هرگاه هنگام فشار، انسان راز درونی خود را کتمان کند و در زبان سخن دیگر بگوید (تقیه کند) کار بجا و شایسته ای انجام داده است .
عبدالله بن عطا می گوید: به امام باقر (ع) عرض کردم: دژخیمان طاغوت، دو نفر از شیعیان را در کوفه دستگیر کردند و به آنها گفتند: از امیرمؤمنان علی (ع) بیزاری بجوئید، یکی از آنها بیزاری (زبانی ) جست و نجات یافت، و دیگری بیزاری نجست و کشته شد .
امام باقر (ع) فرمود:
اما الذی بری ء فرجل فقیه فی دینه، و اما الذی لم یبرء فرجل تعجل الی الجنة
: اما آنکه بیزاری جست، مردی دین شناس بود، ولی آن کس که بیزاری نجست، مردی بود که به سوی بهشت شتاب کرد . (398)
مطابق این روایت، مؤمنی که هنگام خطر جانی رازداری کند، دین شناس است و به وظیفه دینی خود عمل نموده است .
نتیجه اینکه آیه فوق، بیانگر شایستگی رازداری عقیدتی برای حفظ جان است .
2 - در آیه 61 سوره بقره در مورد عذاب و خشم خدا نسبت به یهود بنی اسرائیل می خوانیم
... ذلک بانهم کانوا یکفرون بآیات الله و یقتلون النبیین بغیر الحق
: چرا که آنها نسبت به آیات الهی کفر ورزیدند و پیامبران را به ناحق کشتند.
امام صادق (ع) پس از تلاوت این آیه فرمود:
و الله ما قتلوهم و لا ضربوهم باسیافهم و لکنهم سمعوا احادیثهم فاذاعوها فاخذوا فقتلوا
: سوگند به خدا، یهود بنی اسرائیل، پیامبران را با دستهایشان نکشتند و با شمشیرهایشان نزدند، بلکه سرگذشت آنها را شنیدند و فاش ساختند (با اینکه لازم بود با رازداری خود، آنها را حفظ نمایند)
در نتیجه به دست ستمگران افتادند و کشته شدند. (399)
این آیه، بیانگر لزوم رازداری عقیدتی و سیاسی در موارد لازم است .
3 - در آیه 28 سوره آل عمران می خوانیم:
لا یتخذ المؤمنون الکافرین اولیاء من دون المؤمنین و من یفعل ذلک فلیس من الله فی شیی ء الا ان تتقوا منهم تقاة
: افراد با ایمان نباید غیر از مؤمنان، یعنی کافران را دوست و سرپرست خود انتخاب کنند و هر کس چنین کند، رابطه اش به کلی از خداوند گسیخته است، مگر در حال ترس و تقیه .
این آیه نیز بیانگر آن است که هنگام خطر، برای حفظ جان، رازداری روا است، و مؤمن در شرائطی، با بیگانگان راه دوستی ظاهری برقرار می کند،
ولی در باطن با آنها دشمن است .
4 - در قرآن (آیه 28 و 29 سوره مؤمن ) از مؤمن آل فرعون (حزقیل ) تمجید شده که مخفیانه به موسی (ع) ایمان آورده بود، و در پشت سپر تقیه و رازداری، مردم را به سوی موسی (ع) دعوت می کرد، در آیه 28 سوره مؤمن چنین می خوانیم:
و قال رجل مؤمن من آل فرعون یکتم ایمانه اتقتلون رجلا ان یقول ربی الله
: مرد مؤمنی از آل فرعون که ایمان خود را پنهان می داشت، گفت: آیا می خواهید کسی را به خاطر اینکه می گوید پروردگار من خدا است بکشید؟.
این آیه بیانگر راز داری سیاسی و عقیدتی است، و حاکی است که تقیه و رازداری در مکتبهای قبل از اسلام نیز وجود داشته، و بندگان صالح الهی برای پیشبرد هدف، از آن، استفاده می کردند.
درباره رازداری اخلاقی نیز قبلا آیه 19 نور، ذکر شد، دیگر تکرار نمی کنیم .
5 - در آیه 83 سوره نساء می خوانیم:
و اذا جائهم امر من الامن و الخوف اذا عوا به و لوردوه الی الرسول و الی اولی الامر منهم لعلمه الذین یستنبطون منهم
: هنگامی که خبری از پیروزی و شکست به آنها برسد (بدون تحقیق ) آن را شایع می سازند، و اگر آن را به پیامبر و پیشوایان (که قدرت تشخیص دارند ) ارجاع دهند، از ریشه های مسائل آگاه می شوند.
این آیه بیانگر رازداری سیاسی است، و تأکید می کند که اگر شایعاتی شنیدید، آن را بدون تحقیق پخش نکنید، بلکه رازداری خود را حفظ کنید، و آن مطالب شنیده شده را با مقام رهبری، و مسئولین رده بالا، در میان بگذارید، نه اینکه در میان عامه مردم رواج دهید و موجب پیامدهای شوم سیاسی و اجتماعی گردد، امام صادق (ع) آیه فوق را خواند و فرمود: خداوند شایعه گران را در این آیه سرزنش کرده، فایاکم و الاذاعة
: بنابراین از فاش کردن، پرهیز کنید . (400)