فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

سه: نمونه هایی از دستورات طبی و بهداشتی امامان (ع)

از آنجا که امامان شیعه (ع) به سلامتی و بهداشت فرد و جامعه، اهمیت می دادند، در این راستا برای حفظ سلامتی و رعایت بهداشت پرهیز از عوامل بیماری زا، دستورات مفید دادند، که بخشی از آنها به صورت کتابهایی مانند طب الائمه و طب الامام الصادق (ع) و ... (که قبلا ذکر شد ) جمع آوری شده است، در اینجا به عنوان نمونه، به چند دستور زیر توجه کنید:
1 - در محضر امام صادق (ع) در مورد درمان بیماری تب سخن به میان آمد، آن حضرت فرمود:
انا اهل بیت لانتداوی الا بافاضة الماء البارد یصب علینا و اکل التفاح
: ما خاندان، تب را مداوا نمی کنیم مگر با آب سرد که بر بدن ما ریخته می شود، و با خوردن سیب (343)
نیز فرمود:
الحمی من قیح جهنم فاطفئوها بالماء البارد
: تب از فوران جوشش دوزخ است، آن را با آب سرد خاموش کنید.(344)
[ در جهان پزشکی امروز نیز پاشوره با آب سرد را برای مبتلایان به تب، سفارش می کنند . ]
2 - امام باقر (ع) فرمود:
لو یعلم الناس ما فی التفاح، ما داو و امرضاهم الا به
: اگر مردم می دانستند که چه فوائد مهمی در سیب هست، بیماران خود را جز با سیب، مداوا نمی کردند. (345)
3- امیرمؤمنان علی (ع) فرمود: در علم طب (دانش پزشکی ) چهار کلمه هست که اگر بقراط یا جالینوس (دو طبیب معروف قبل از اسلام ) آن را می گفت؛ صد ورق قبل از ذکر آن، در وصف آن، مطلب می نوشت، سپس نوشته خود را با این چهار کلمه می آراست، و آن این است:
توقوا البرد فی اوله، و تلقوه فی آخره، فانه یفعل فی الابدان کفعله بالاشجار اوله یحرق و آخره یورق
: از سرما در آغازش (پائیز ) بپرهیزید، و در آخرش (نزدیک بهار ) به استقبالش بروید، زیرا در بدنها همان می کند که با درختان می کند، در آغاز خشک می کند و در آخر برگ می آورد . (346)
4 - امیرمؤمنان علی (ع) به فرزندش امام حسن (ع) فرمود: اگر چهار دستور را رعایت کنی از طبیب و درمانهای طب بی نیاز خواهی شد، و آن چهار دستور این است:
لا تجلس علی الطعام الا و انت جائع، و لا تقم عن الطعام الا و انت تشتهیه، و جود المضغ، و اذا نمت فاعرض نفسک علی الخلاء
: 1 - جز هنگام گرسنگی در کنار غذا برای خوردن ننشین 2 - در حالی که میل و اشتها به غذا داری، از غذا دست بکش 3 - در جویدن غذا مراقب باش تا خوب گوارده گردد 4 - قبل از خواب به دستشوئی برو و قضاء حاجت کن . (347)
5 - امام رضا(ع) فرمود:
الحمیة رأس کل دواء، و المعدة بیت الادواء و عود بدنا ما تعود
: مراقبت و پرهیز در رأس دوا و درمان است، و معده خانه دردها است(348) و با بدن بر اساس عادتش رفتار کن . (349)
6 - نیز فرمود:
الماء المغلی ینفع من کل شی ء و لا یضر من شیی ء
: آب جوشیده شده، برای هر چیز نافع است و زیانی ندارد . (350)
[ با توجه به اینکه هم اکنون پزشکان، برای تصفیه آب، و رفع آلودگی آن، به جوشاندن آن سفارش می کنند . ]
7 - امام کاظم (ع) فرمود:
لیس من دواء الا و هو یهیج داء، و لیس شی ء فی البدن انفع من امساک الید الا عما یحتاج الیه
: هر دارویی موجب یکنوع بیماری خواهد شد، و برای بدن، هیچ چیز نافعتر از آن نیست که از مصرف هر گونه دارو جز آن داروئی که مورد نیاز است - خودداری شود . (351)
[ این دستور در جهان پزشگی امروز، تحت عنوان مصرف بی رویه دارو ، شدیدا مورد توجه است . ]
8 -شخصی که مبتلا به بیماری بواسیر حاد بود نزد امام صادق (ع) آمد و گفت: به من نوشیدن مقداری شراب را به عنوان درمان این بیماری، سفارش و توصیف کرده اند، و من از نوشیدن آن، قصد لذت ندارم بلکه قصد درمان دارم، آیا اجازه هست از آن بنوشم؟!
امام صادق (ع) در پاسخ فرمود:
ان الله عزوجل لم یجعل فی شیی ء مما حرمه دواء و لا شفاء
: همانا خداوند متعال در چیزی که آن را حرام کرده، درمان و شفا قرار نداده است . (352)
9 - حضرت رضا(ع) فرمود:
رأس الحمیة؛ الرفق بالبدن
: رفق و مدارا با بدن در رأس مراقبت و پرهیز است . (353)
[ یعنی برخورد نرم و آرام با بدن و دوری از کارهای سخت که موجب فشار بر بدن است، در سر لوحه دستور مراقبت و پرهیز برای حفظ سلامت بدن است . ]
10 - ابو یوسف قندی می گوید: در مکه بودم در آنجا بیماری وبا شایع شده بود و من هم به آن مبتلا شده ام، برای امام کاظم (ع) نامه نوشتم و درخواست درمان کردم، آن حضرت در پاسخ نوشت: سیب بخور، من به این دستور عمل کردم و سلامتی خود را باز یافتم . (354)

چهار: فرازهایی از شیوه امامان در مورد بهداشت و درمان

در اینجا برای اینکه با شیوه زندگی پیامبر (ص) و امامان (ع) در رابطه با بهداشت و درمان آشنا شویم، به ذکر چند نمونه می پردازیم:

فراز نخست:

پیامبر (ص) هر شب سه بار مسواک می کرد: یک بار قبل از خواب، و یک بار بعد از بیدار شدن از خواب، و یک بار در آستانه بیرون رفتن برای نماز صبح، و اذا استاک استاک عرضا : دندانهایش را به طور عرضی نه طولی، مسواک می کرد . (355)