فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

یک تذکر لازم

باید توجه داشت که در بعضی از موارد خصلت نیک تواضع، با خصلت ناشایسته ذلت اشتباه می شود، چرا که مرز بین دو خصلت، نزدیک است،
تواضع به معنی فروتنی در برابر حق، و در برابر مؤمنان است، نه به معنی خاکساری و سستی و کژ و معوج شدن در برابر افراد ثروتمند و ...
بنابراین باید تواضع با رعایت وقار، عزت نفس و کرامت انسانی باشد، در غیر این صورت با خصلت ذلت و بیچارگی آمیخته شده و مفهوم بسیار زشتی پیدا خواهد کرد، برای روشن شدن این موضوع مهم، به حدیث زیر توجه کنید:
شخصی به امام حسین (ع) عرض کرد: در وجود تو یکنوع کبر و بزرگ نمایی دیده می شود .
امام حسین (ع) در پاسخ فرمود: هرگز چنین نیست، مقام کبریایی مخصوص ذات پاک خدا است، ولی در من عزت وجود دارد، و خداوند می فرماید:
و لله العزة و لرسوله و للمؤمنین
: عزت از برای خدا و رسولش و از برای مؤمنان است .
(منافقون - 8 ) (269)

اصل: 7 توجه امامان (ع) به نیازهای مردم، و رفع مشکلات آنها

اشاره
یکی از اصول اخلاقی امامان (ع) که در شیوه زندگی همه امامان به طور فراوان دیده می شود، و در همه زوایای زندگی پر بار آنها آشکار است، توجه امامان (ع) به نیازهای مردم، و برطرف نمودن مشکلات آنها و شادمان نمودنشان است، امامان (ع) تا سر حد ایثار، از همه امکانات خود برای حل مشکلات گوناگون مردم، استفاده می کردند، به طوری که می توان گفت: آنها خود را دربست وقف مردم کرده بودند، و کوشش بسیار در رفع نیازها و احتیاجات روزمره آنها می نمودند .
برای تجزیه و تحلیل و بررسی این بحث، لازم است در اینجا سه مطلب مورد دقت و توجه قرار گیرد:
1- اهمیت رفع نیازها و حل مشکلات مردم از نظر قرآن و روایات
2 - انتقاد شدید امامان (ع) از بی توجهی به نیازهای مردم
3 - فرازهایی از شیوه امامان (ع) در راستای حل مشکلات گوناگون مردم

1 - اهمیت رفع نیازها، و حل مشکلات مردم، از نظر قرآن و روایات

انسانها در فراز و نشیب زندگی و در میان کورانها و حوادث تلخ و ... غالبا در زندگی به همدیگر نیاز پیدا می کنند، و به تنهایی بدون کمک مردم نمی توانند بار سنگین نیازهای خود را به مقصد برسانند، خداوند متعال با تأکیدها و تعبیرات مختلف، مردم را به تعاون، همکاری، زکات و کمکهای مالی، انفاقات و ... دعوت کرده، و شدیدا از بی توجهی و بی اعتنایی به نیازهای جامعه و مردم، نهی نموده و هشدار داده است، در اینجا نخست به آیاتی از قرآن توجه کنید:
در قرآن 32 باز سخن از زکات( که وسیله ای برای رفع نیازهای مردم است ) سخن به میان آمده، جالب اینکه 28 بار از آن، بعد از دستور نماز، ذکر شده، که بیانگر نزدیکی نماز با زکات است، و به ما می آموزد: که پس از برقراری پیوند با خدا، پیوند با خلق خدا نیز لازم است .
در اینجا به عنوان نمونه به ذکر یک آیه از آن آیات می پردازیم، در سوره توبه آیه 11 می خوانیم:
فان تابوا و اقاموا الصلوة و اتو الزکاة فاخوانکم فی الدین
: هرگاه مشرکان توبه کنند، و نماز را بپا دارند و زکات را بپردازند، برادران دینی شما هستند .
تعبیر به برادران دینی بیانگر آن است که از ویژگی ها و آثار برادری،
انجام نماز و ادای زکات است، بنابراین کسانی که با دادن زکات اموالشان، نیازمندی های اجتماعی و فردی افراد را تأمین می کنند، به وظیفه برادری دینی خود عمل نموده اند.
در اسلام، مسأله تعاون و همکاری و کمکهای مالی و غیره به همدیگر نمودن، یک اصل کلی اسلامی است که شامل سراسر مسائل اجتماعی، حقوقی و اخلاقی و سیاسی خواهد شد، در قرآن در آیه 2 سوره مائده می خوانیم:
و تعاونوا علی البر و التقوی : در راه نیکی و تقوا همواره با همدیگر همکاری کنید .
تعبیر به بر یعنی در کارهای مفید و مثبت، همکاری نمائید، و تعبیر به تقوی بیانگر آن است که باید این تعاون و همکاری بر اساس پاکی و خلوص و دوری از هر گونه انحراف و ناخالصی ها باشد .
نتیجه اینکه: قرآن همکاری و کمکهای مالی و ... را که در راستای رفع نیازهای فردی و اجتماعی مختلف زندگی مردم باشد، به عنوان یک اصل اصیل و رکن استوار، در سرلوحه برنامه های دستوری خود قرار داده و برای استواری و جا افتادن آن در جامعه، تأکیدات فراوان نموده است .