فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

4 - معجزه اخلاقی امامان (ع) و جاذبه آن

پیروزی پیامبر اسلام (ص) و امامان (ع) در مواضع مختلف، پس از امداد الهی، هر چند عوامل زیادی از نظر ظاهر داشت ولی یکی از مهمترین آنها جاذبه اخلاقی آنها بود، صفات برجسته اخلاقی آنچنان در وجود و شیوه رفتاری آنها جمع بود که دشمنان سرسخت را تحت تأثیر قرار می داد، و به تسلیم وادار می کرد، و دوستان را سخت مجذوب می نمود .
چقدر شایسته و زیبا است که امروز اخلاق اسلامی زنده شود، و در هر مسلمانی پرتوی از خلق و خوی پیامبر (ص)، و امامان باشد، که قطعا می توان در این مسیر، بسیاری از مردم را به سوی اسلام جذب کرد و امتیازات بی شماری را کسب نمود، اینک در اینجا وقت آن فرا رسیده که با ذکر نمونه هایی از اصول اخلاقی امامان (ع)، تحت عنوان یازده اصل بپردازیم، و با توجه به همین نمونه ها، با روش رفتاری و حالات اخلاقی آنها آشنا شده، و با بهره گیری عملی از آنها، به زندگی خود شکوه و صفا و اعتبار ببخشیم، با اعتراف به اینکه: اصول اخلاقی امامان (ع)، بسیار است و ما در اینجا به ذکر نمونه ها و با اشاره و اختصار، وارد بحث شده ایم .

اصل: 1 صفای باطن و دوری امامان (ع) از کینه توزی

اشاره:
هیچیک از امامان(ع) اهل کینه و انتقام و دشمنی نبودند، آنها قلبی مهربان و صاف داشتند، بدی را با خوبی جواب می دادند، و این خصلت جوانمردانه یک اصل ثابت در زندگی همه امامان (ع) بود، که اگر براستی امروز این اصل در میان مسلمانان رعایت گردد، قطعا جامعه ما دگرگون می شد و بخش عظیمی از رذائل اخلاقی از میان می رود و جای خود را به صفا و صمیمیت خواهد داد .
شیوه برخورد امامان (ع) با دوست و دشمن، بر اساس حب و بغض نبود، بلکه آنها بر اساس اخلاق حسنه اسلامی با مردم رفتار می کردند، و میزان در زندگی آنها حقیقت و صفای اخلاقی بود، نه حب و بغض، آنها تربیت شده قرآن بودند که می فرماید:
و لا تستوی الحسنة و لا السیئة ادفع بالتی هی احسن فاذا بینک و بینه عداوة کانه ولی حمیم (فصلت - 34 )
: هرگز نیکی و بدی یکسان نیست، بدی را با نیکی دفع کن، تا دشمنان سرسخت همچون دوستان گرم و صمیمی شوند .
امامان (ع) بر اساس این آیه، با حلم و مدارا، جهل و خشونت را دفع می کردند و با عفو و گذشت با خشونتها مقابله می نمودند، و به طور کلی بدی را با نیکی دفع می کردند، و هرگز بدی را با بدی پاسخ نمی دادند، چرا که این روش، از شیوه های انتقامجویان است و موجب لجاجت و سرسختی منحرفان خواهد شد .
پیامبر (ص) و امامان (ع) برای جذب دشمنان و نفوذ در دیگران از این روش استفاده فراوان کردند و در این راه توفیقات بسیار کسب نمودند .
در اینجا به عنوان نمونه، به ذکر چند فراز می پردازیم:

فراز نخست

در ماجرای جنگ صفین که در سال 36 هجرت، بین سپاه امیرمؤمنان علی (ع) با سپاه معاویه در گرفت و 18 ماه طول کشید، معاویه همراه صد و بیست هزار نفر که در پیشاپیش آنها مروان با حمل شمشیر عثمان حرکت می کرد، به سرزمین صفین آمدند و شریعه فرات را به تصرف خود در آورده و امام علی (ع) و سپاهش را از آب منع کردند .
حضرت علی (ع) دو نفر به نام شبث بن ربعی و صعصعة بن صوحان را نزد سران سپاه معاویه فرستاد، و توسط آنها پیام داد که شریعه فرات را برای آب بردن، آزاد بگذارند، نامبردگان پیام امام علی (ع) را ابلاغ کردند، ولی آنها در جواب گفتند: شما عثمان را تشنه کشتید،بنابراین آب برای شما مباح نیست.
امام علی (ع) با خطابه ای آتشین، سپاه خود را برای حمله قهرمانانه برای راندن سپاه معاویه از شریعه فرات فرا خواند.
سپاه امام علی (ع) با کمال آمادگی یکپارچه به دشمن حمله کردند و آنها را شکست داده و شریعه فرات را در تصرف خود در آوردند.
ولی در همین مورد با اینکه جنگ ادامه داشت، امام علی (ع) انتقام نگرفت و به یارانش دستور داد که دشمن را از بردن آب جلوگیری نکنند، و آنها را برای بهره برداری از آب، آزاد بگذارند. (200)