فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

3 - وسعت و فراگیری اخلاق امامان (ع)

در جهان گاهی افرادی پیدا شده اند که دارای صفات برجسته و خصال نیک بوده اند، مثلا حاتم طائی ، یک انسان سخاوتمند و جوانمرد بود، و عمرو بن عبدود فردی شجاع و غیور بود ... ولی این افراد برجسته و استثنائی هرگز قابل مقایسه با امامان (ع) نبودند، زیرا آنها تنها در بعضی از صفات، افرادی برجسته بودند، ولی امامان (ع) در همه خصلتهای انسانی و ویژگی های اخلاقی، برجسته بودند، و در این راستا جامعیت داشتند، چنین نبود که در جهتی کامل و در جهت دیگر ناقص باشند، چنانکه پیامبر اکرم (ص) در همه صفات اخلاقی، ممتاز بود .
پیامبر (ص) در سخنی فرمود:
انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق
: من برای این مبعوث شده ام که فضائل اخلاقی را تکمیل کنم . (198)
قطعا حضرت فاطمه (س) و امامان (ع) به این سخن توجه داشته اند، و در راستای هدف از بعثت پیامبر (ص) گام نهاده اند، و خصلت های اخلاقی اسلام را تا سر حد کمال خود، در وجود خویش آشکار نموده اند، اگر غیر از این بود، پیامبر(ص) در شأن آنها نمی فرمود:
مثل اهلبیتی کسفینة نوح من رکبها نجا و من تخلف عنها غرق
: مثل خاندان من (فاطمه و امامان) همچون کشتی نوح است، هر کس که بر آن سوار شد، نجات می یابد و هر کس که از سوار شدن بر آن تخلف نمود، غرق می شود. (199)
این حدیث بیانگر آن است که هر کس از مسلمانان، روش اخلاقی امامان (ع) را در زندگی خود الگو قرار نمی دهد، در پرتگاه غرق و سقوط و هلاکت قرار گیرد و سرانجامش غرق و نابودی است .
بنابراین برای همه ما واجب و ضروری است که روشهای اخلاقی امامان (ع) را بشناسیم و با بهره گیری عملی از آن روشها، خود را به راه نجات و رستگاری برسانیم .

4 - معجزه اخلاقی امامان (ع) و جاذبه آن

پیروزی پیامبر اسلام (ص) و امامان (ع) در مواضع مختلف، پس از امداد الهی، هر چند عوامل زیادی از نظر ظاهر داشت ولی یکی از مهمترین آنها جاذبه اخلاقی آنها بود، صفات برجسته اخلاقی آنچنان در وجود و شیوه رفتاری آنها جمع بود که دشمنان سرسخت را تحت تأثیر قرار می داد، و به تسلیم وادار می کرد، و دوستان را سخت مجذوب می نمود .
چقدر شایسته و زیبا است که امروز اخلاق اسلامی زنده شود، و در هر مسلمانی پرتوی از خلق و خوی پیامبر (ص)، و امامان باشد، که قطعا می توان در این مسیر، بسیاری از مردم را به سوی اسلام جذب کرد و امتیازات بی شماری را کسب نمود، اینک در اینجا وقت آن فرا رسیده که با ذکر نمونه هایی از اصول اخلاقی امامان (ع)، تحت عنوان یازده اصل بپردازیم، و با توجه به همین نمونه ها، با روش رفتاری و حالات اخلاقی آنها آشنا شده، و با بهره گیری عملی از آنها، به زندگی خود شکوه و صفا و اعتبار ببخشیم، با اعتراف به اینکه: اصول اخلاقی امامان (ع)، بسیار است و ما در اینجا به ذکر نمونه ها و با اشاره و اختصار، وارد بحث شده ایم .

اصل: 1 صفای باطن و دوری امامان (ع) از کینه توزی

اشاره:
هیچیک از امامان(ع) اهل کینه و انتقام و دشمنی نبودند، آنها قلبی مهربان و صاف داشتند، بدی را با خوبی جواب می دادند، و این خصلت جوانمردانه یک اصل ثابت در زندگی همه امامان (ع) بود، که اگر براستی امروز این اصل در میان مسلمانان رعایت گردد، قطعا جامعه ما دگرگون می شد و بخش عظیمی از رذائل اخلاقی از میان می رود و جای خود را به صفا و صمیمیت خواهد داد .
شیوه برخورد امامان (ع) با دوست و دشمن، بر اساس حب و بغض نبود، بلکه آنها بر اساس اخلاق حسنه اسلامی با مردم رفتار می کردند، و میزان در زندگی آنها حقیقت و صفای اخلاقی بود، نه حب و بغض، آنها تربیت شده قرآن بودند که می فرماید:
و لا تستوی الحسنة و لا السیئة ادفع بالتی هی احسن فاذا بینک و بینه عداوة کانه ولی حمیم (فصلت - 34 )
: هرگز نیکی و بدی یکسان نیست، بدی را با نیکی دفع کن، تا دشمنان سرسخت همچون دوستان گرم و صمیمی شوند .
امامان (ع) بر اساس این آیه، با حلم و مدارا، جهل و خشونت را دفع می کردند و با عفو و گذشت با خشونتها مقابله می نمودند، و به طور کلی بدی را با نیکی دفع می کردند، و هرگز بدی را با بدی پاسخ نمی دادند، چرا که این روش، از شیوه های انتقامجویان است و موجب لجاجت و سرسختی منحرفان خواهد شد .
پیامبر (ص) و امامان (ع) برای جذب دشمنان و نفوذ در دیگران از این روش استفاده فراوان کردند و در این راه توفیقات بسیار کسب نمودند .
در اینجا به عنوان نمونه، به ذکر چند فراز می پردازیم: