فهرست کتاب


فرازهای برجسته از سیره امامان شیعه (ع) جلد دوم

محمد تقی عبدوس و محمد محمدی اشتهاردی

خواب دیدن از دیدگاه قرآن

در قرآن، در چندین مورد از رؤیا و تعبیر آن سخن به میان آمده که از مجموع به دست می آید که رؤیا و تعبیر آن، از نظر قرآن، یک حقیقت و واقعیت انکارناپذیر است، در اینجا به این موارد اشاره می کنیم:
1 - در سوره یوسف، در سه مورد از خواب و تعبیرش سخن به میان آمده است:
نخست؛ خواب دیدن یوسف که یازده ستاره و خورشید و ماه او را سجده می کنند و تعبیر آن ( آیه 5 و 102 یوسف ).
دوم؛ خوابدیدن دو جوان در زندان، و تعبیر آن توسط یوسف (ع) (آیه 37 و42 یوسف) .
سوم؛ خوابدیدن عزیز مصر، و تعبیر آن توسط یوسف (آیه 43 تا 49).
2 - در مورد خواب دیدن حضرت ابراهیم (ع) درباره ذبح اسماعیل (ع) که در سوره صافآت آیه 102 و 105 آمده است .
3 - در مورد پیامبر اسلام (ص) در سه مورد ( 1 - انفال: 43، 2 - اسراء: 60، 3- فتح: 27 ) از خواب و تعبیر آن سخن به میان آمده است، توضیح اینکه:
یک: در آیه 43 انفال می خوانیم:
اذ یریکهم الله فی منامک قلیلا و لو اراکهم کثیرا لفشلتم و لتنازعتم فی الامر
: در آن موقع، خداوند تعداد دشمنان ( در جنگ بدر ) را در خواب به تو کم نشان داد، و اگر فراوان نشان می داد، سست می شدید و کارتان به اختلاف می کشید .
در تفسیر این آیه آمده: در آستانه جنگ بدر، پیامبر (ص) در عالم خواب دید که تعداد کمی از دشمنان در مقابل مسلمانان، حاضر شده اند، این خواب را برای مسلمانان نقل کرد، و همین موجب تقویت روحیه مسلمانان شد، گرچه تعداد کافران در ظاهر زیادتر از تعداد مسلمانان بود، ولی آنها در باطن، اندک و ضعیف بودند، و می دانیم که خوابها، به باطن و تعبیر آنها، اشاره می نمایند .
دو: در آیه 60 اسراء می خوانیم:
و ما جعلنا الرویا التی اریناک الا فتنة للناس
: و ما آن خوابی را که به تو نشان دادیم، فقط برای آزمایش مردم بود .
در اینکه منظور از رؤیا در این آیه، چه بود، چندین قول گفته شده است، به گفته جمعی از مفسرین شیعه و سنی، و مطابق بعضی از روایات، این آیه اشاره به خوابی است که رسول خدا، در مورد حاکمان بعد از رحلت خود، دید، و آن این بود که در خواب دید: میمون هایی از منبر او بالا می روند و پائین می آیند، از این مسأله بسیار غمگین شد، به طوری که بعد از این خواب، کمتر می خندید (122) . [ این خواب را به آمدن بنی امیه تعبیر کرده اند که پس از پیامبر (ص) یکی بعد از دیگری خلافت را به دست گرفتند و حکومت اسلامی را به فساد کشاندند . ]
سه: در آیه 27 سوره فتح می خوانیم:
لقد صدق الله رسوله الرؤیا بالحق لتدخلن المسجد الحرام
: آنچه را که خداوند در عالم خواب به پیامبر (ص) نشان داد، راست بود و تحقق یافت .
آنگاه که پیامبر (ص) در سال ششم هجرت در مدینه بود، در عالم خواب دید که به اتفاق یارانش برای انجام مناسک عمره، وارد مکه می شوند، این خواب را برای اصحاب بیان کرد، همه آنها خوشحال شدند که بزودی مکه فتح می شود، و مسلمانان به آنجا رفته و عمره حج را بجا می آورند، بعضی تصور می کردند که تعبیر خواب، در همان سال (6 هجرت) رخ می دهد، از این رو وقتی که آن سال مشرکین در ماجرای (حدیبیه) از ورود مسلمانان به مکه ممانعت نمودند، آنها شک کردند که مگر خواب پیامبر (ص) ممکن است نادرست باشد؟، پیامبر (ص) به آنها فرمود: مگر من به شما گفته بودم که تعبیر این رؤیا، همین امسال رخ می دهد؟
به هر حال، سال بعد( ذیقعده سال هفتم هجرت) پیامبر (ص) و یارانش وارد مکه شدند و عمرة القضاء را بجا آوردند و تعبیر خواب آشکار گردید .
نتیجه اینکه: مسأله خواب دیدن و تعبیر خواب، از دیدگاه قرآن، یک واقعیت قطعی است، بنابراین مسلمانان هرگز نمی توانند خواب و تعبیر خواب را در ردیف خرافات، یا حدسیات بدانند.

اهمیت رؤیای صادقه

خوابهای راست که از آن به رؤیای صادقه یا خوابهای رحمانی ، تعبیر می شود، از نظر اسلام در جایگاه بسیار رفیعی قرار دارد، و یکی از منابع آگاهی و کشف اسرار است، اهمیت آن در حدی است که رسول خدا (ص) فرمود:
الرؤیا الصالحة جزء من سبعین جزء من النبوة
: خواب دیدن شایسته، یک قسم از هفتاد قسم نبوت است . (123)
و در سخن دیگر فرمود:
و منها جزء من ستة و اربعین جزء من النبوة
: بخشی از خواب دیدنها، یک قسم از 46 قسم مقام نبوت است . (124)
در قرآن، در آیه 64 سوره یونس، در وصف اولیاء خدا می خوانیم:
لهم البشری فی الحیاة الدنیا و فی الاخرة ...
: برای آنها در زندگی دنیا و در آخرت، بشارت شادی هست. شخصی از رسول خدا(ص) در مورد بشارت دنیوی، که در آیه فوق آمده سؤال کرد که چیست؟
رسول خدا (ص) در پاسخ فرمود:
هی الرؤیا الحسنة، یری المؤمن فیبشر بها فی دنیاه
: این بشارت، همان خواب دیدن نیکی است که مؤمن آن را در عالم خواب می بیند، و به وسیله آن در دنیا، بشارت داده می شود .) (125)
قابل توجه اینکه مسأله خواب دیدن مؤمن، به قدری در نزد پیامبر اسلام (ص) مهم تلقی می شد، که حضرت رضا(ع) فرمود:
ان رسول الله (ص) کان اذا اصبح قال لاصحابه هل من مبشرات؟ یعنی به الرؤیا
: رسول خدا (ص) هر روز صبح، به اصحاب خود می فرمود: آیا از بشارت دهنده ها چیزی در نزدتان دارید؟ ، منظور آن حضرت از بشارت دهنده ها، خواب دیدنها بود. (126)
روزی رسول خدا (ص) به اصحاب خود رو کرد و فرمود:
خیارکم اولو النهی : بهترین افراد شما، صاحبان خرد هستند .
شخصی پرسید: صاحبان خرد کیانند؟ ، فرمود .
اولو النهی اولو الاحلام الصادقة
: صاحبان خرد، آنها هستند که خوابهای راست می بینند . (127)
امام صادق (ع) فرمود:
رأی المؤمن و رؤیاه جزء من سبعین جزء من النبوة، و منهم من یعطی علی الثلث
: نظریه مؤمن، و خواب دیدن او، یک قسم از هفتاد قسم مقام نبوت است، و به بعضی از مؤمنان (کامل ) یک قسم از سه قسم نبوت داده می شود. (128) [ یعنی رأی و رؤیای آنها آنچنان در سطح بالاست، که اگر مقام نبوت را سه قسمت کنند، رأی و رؤیای مؤمن، در یک قسمت آن قرار دارد . ]
روایات در اهمیت خواب دیدن مؤمن، بسیار است، در اینجا برای حسن ختام این عنوان، به ذکر یک روایت دیگر می پردازیم، و آن اینکه رسول خدا (ص) فرمود:
الا انه لم یبق من مبشرات النبوة الا الرؤیا الصالحة، یراها المسلم او تری له
: آگاه باشید، همانا از بشارتهای پیامبری، جز خواب دیدن شایسته، باقی نمانده، که آن را مسلمان در خواب می بیند، یا برای او در خواب دیده می شود . (129)

دانستنیهایی پیرامون خواب دیدن

برای بهره برداری از نعمت رؤیا، که یکی از منابع کشف و شناخت است، در اینجا به ذکر اموری که از گفتار و سیره امامان (ع) گرفته شده می پردازیم:
یک: چه کنیم تا خواب راست ببینیم؟
هر چه انسان از نظر معنوی، تقوا، معرفت و کمالات، در سطح بالا باشد و موازین پاکزیستی را رعایت کند، خوابهایی را که می بیند غالبا خوابهای راست و دارای پیام است .
بر همین اساس، پیامبران و امامان و علمای ربانی و وارسته، خوابهای بد نمی بینند .
هنگامی که انسان به بستر خواب می رود، وضو بگیرد، و دعا بخواند، و قرآن تلاوت کند، آداب مستحبی خوابیدن را رعایت کند، مثلا از نظر کیفیت خوابیدن، دمرو نخوابد، که خوابیدن شیطانی است، بلکه به جانب راست بخوابد، نه به جانب چپ، و هنگام خواب، دو سوره معوذتین ( ناس و فلق ) را بخواند، بی وضو و جنب نباشد، و قلبش را با امور معنوی و ملکوتی و ذکر الهی، نورانی نماید، امید زیاد است که چنین فردی خواب خوب، و راست و دارای پیام ببیند.
بر همین اساس، مطابق روایات، خواب دیدن پیامبران و امامان (ع) و اولیاء خدا و مؤمنان خالص، از خوابهای راست و دارای پیام خواهد بود، لذا امام صادق (ع) در ضمن گفتاری فرمود:
خواب دیدن قبل از سحر، راست است، الا ان یکون جنبا او یثام علی غیر طهر او لم یذکر الله عزوجل حقیقة ذکره
: مگر در صورتی که جنب باشد، یا بی وضو بخوابد، یا از روی حقیقت، خدا را یاد نکرده باشد . (130)
و پیامبر (ص) فرمود:
رؤیا المؤمن تجری مجری کلام تکلم به الرب عنده
: خواب دیدن مؤمن همچون کلامی است که خداوند در نزد او سخن گفته است . (131)
و علمای بزرگ گفته اند:
منامات الانبیاء لا تکون الا صادقة و هی وحی فی الحقیقة، و منامات الائمة (ع) جاریة مجری الوحی و ان لم تسم وحیا
: خواب دیدنهای پیامبران قطعا راست است، و آن در حقیقت وحی است، و خواب دیدنهای امامان (ع) همچون وحی است گرچه به نام وحی نامیده نشود . (132)
و قبلا خاطر نشان شد، که خواب دیدن مؤمن، جزئی از هفتاد جزء، یا جزئی از 46 جزء مقام نبوت است، و یا جزیی از سه جزء نبوت می باشد .
دو: انگیزه های خوابهای آشفته و بی پایه
عواملی موجب می شود که انسان در عالم خواب، خوابهای آشفته و پوچ و بی پیام ببیند، در این راستا می توان امور زیر را ذکر کرد: