فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

صلوات برتر برآل محمد(ص) وآل ابراهیم(ع)

عن النبی صلّی اللّه علیه وآله قال قولوا:صلّی اللّه محمد وعلی آل محمد کما صلّیت علی ابراهیم وعلی آل ابراهیم فی العالمین انّک حمید مجید. (588)
رسول اکرم (ص) به درخواست کنندگان تعلیم صوات فرمود: بگوئید: بار الها! درود فرست بر محمد وبرآلش همانطور که درودفرستادی بر ابراهیم وبرآل ابراهیم درعالم که تو حمید ومجیدی.
ابراهیم(ع 9، آن موحد عالی قدر وثابت قدمی بود که در راه اطاعت اوامر الهی به تمامی مصائب ومشکلات تن داد، آماده شد فرزند خود اسمعیل رابه امر او قربانی کند، برای مبارزه با بت پرستی وبت پرستان در فرصت مناسب به بتخانه رفت وبتها راشکست وبراثر این کار مشرکین آنچنان خشمگین شدند که تصمیم گرفتند که ابراهیم رادر آتش بسوزانند وآن حضرت برای خداآماده آن خطر عظیم گردید، حتی برای نجات خویش از یاری جبرئیل امین چشم پوشید، فقط به فیض باری تعالی متوجه بود وسرانجام قادر متعال نجاتش داد. این انسان الهی وعالی قدر با خدمات بزرگ وپرارزشی که در راه اعلای حق انجام داده بود شایسته آن شد که مشمول افضل صلوات الهی گردد.

صلوات مومنین بر پیامبر (ص) به معنی دعاست

حضرت زین العابدین (ع) ازخداوند چنین صلواتی راکه پیش از نبی اکرم (ص) نصیب ابراهیم (ع) گردیده، برای حضرت محمد وآلش درخواست نمود. صلواتی اینچنین بعداز نبی اکرم (ص) شایسته علی (ع) وصدیقه اطهر(س) وسایرائمه معصومین (ع)است. نمی دانیم در طول قرون واعصار آیا کسی بعد ازپیمبر ( ص) ومعصومین(ع) آمده یا خواهدآمد که شایسته افضل صلوات الهی باشد یانه؟
از مجموع آنچه به عرض رسید، معنای صلوات خداوند وفرشتگان وچگونگی صلوات مومنین بر حضرت محمد وآلش روشن شد. اما ضمن سخنرانی دو روایات از امام صادق وامام کاظم (ع) مذکور افتاد که صلوات مومنین به دعا تفسیر شده است.
البته مردم با ایمان به نسبت درجات فهم ودرکشان درباره آن حضرت دعا می کنند، ولی ابن اثیر در نهایه مضمونی را ذکر نموده که بالنسبه جالب توجه است ودر اینجا تقدیم شنوندگان می گردد.
فامّا قولنا اللّهم صلّ علی محمد وآل محمد فمعناه. عظمه فی الدینا باعلاء ذکره واظهار دعوته وابقاء شریعته، وفی الآخرة بتشفیعه فی امّته وتضعیف اجره ومثوبته. (589)
معنی صلوة ما درباره حضرت محمد (ص) این است که دعا می کنیم: پروردگارا! با رفعت نام ونشر دعوت وپایداری شریعت پیمبر اسلام در دنیا وبا قبول شفاعت او درامت ومضاعف ساختن اجر وثوابش در آخرت او را بزرگ وبا عظمت فرما.
در جمله آخر آیه صلوة برنبی اکرم(ص)امر به تسلیم شده است.
عن ابیعبداللّه (ع): واما قوله عزّ وجلّ وسلموا تسلیما فانه یعنی التسلیم له فیما ورد عنه. (590)

تسلیم شدن ومنشأ متفاوت آن

امام صادق(ع) فرموده: ام قول حضرت بار یتعالی که فرموده است: وسلّموا تسلیما، دراین جمله خداوند اراده فرموده تلسیم نبی معظم باشید در تمام آنچه از حضرتش به شما رسیده است.
تسلیم شدن وسر طاعت فرو آوردن به صور مختلف قابل تصور است، از آن جمله گاهی لشکر شکست خورده ومغلوبی در مقابل لشکر نیرومند که ظالم ومتجاوز است سر تسلیم فرود می آورد وناچار زور گویی های لشکر غالب راتحمل می نماید. این تسلیم مصداق شعر شاعر است:
در کف شیر نر خونخواره ای - غیر تسلیم رضا کو چاره ای
گاهی تسلیم براساس عقل وعلم وبر وفق حق ومصلحت است، مانندتسلیم شدن مرض درمقابل طبیب عالم ومورد اعتمادکه رشته تخصصش بیماری همان مریض است واز نظر علمی وتجربی به تمام نکات ودقایق بیماری وی وقوف وآگاهی دارد. آن مریض بی قید وشرط وبا اراده خود، تسلیم طبیب می شود تا درپرتو دستورهای صحیح وبه موقع او، صحت وسلامت خود رااعاده دهد. بعضی روایان تسلیم مردم رادر مقابل تعالیم دینی وسعادت آفرین حضرت باری تعالی ،همانند تسلیم مریض در مقابل طبیب خوانده اند:
عن النبی صلّی اللّه علیه وآله قال: یا عباداللّه انتم کالمرضی و ربه العالمین کالطبیب فصلاح المرضی فی ما یعلمه الطبیب وتدبیره به لا فیما یشتهیه المریض ویقتره. الی فسلّموا للّه امره تکون من الفائزین. (591)
تسلیم مرض درمقابل طبیب بر اساس مصلحت است