فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

ارزش محبت دزنظام خلقت

یکی ازآیات حکیمانه حضرت باری تعالی درنظام خلقت ،کشش حیرتزای علاقهومحبّت است .محبّت دروجودانسان وحیوان همانندنیروی جاذبه درکهکشانها واجرام سماوی است، محبت ودوستداری، عامل موثر درابقای فرد ونوع انسان وحیوان است، همانطوری که نیروی جاذبه مایه پایداری کارگاه عظیم آفرینش ومنشأ نظم وانضباط در مجموعه اجرام کوچک وبزرگ کیهان است. علم امروز تاکنون به حقیقت محبت در موجوات زنده وبه حقیقت جاذبه در جرم های نامحدود در فضای بیکران پی نبرده واین هردو برای دانشمندان بشر همچنان ناشناخته ومجهول باقیماتنده است.

حب اولاد درحیوانات

حب ذات وعلاقه جنسی دومحبت اصلی واساسی بسیار قوی است که آفریدگار حکیم به طور یکسان به انسان وتمام انواع حیوانات برّی وبحری اعطا فرموده وبا سرشتشان آمیخته است. حب ذات یا خود دوستی عامل بقای فرد است وعلاقه جنسی مایه ابقای نوع، حب اولاد که از عوامل ابقای نوع است، براساس محاسبه حکیمانه، اندازه گیری شده و فقط به حیواناتی اعطا گردیده است که فرزندانشان در دوران کودکی برای غذا وحفظ حیات وسایر نیازها به مادر با به پدر ومادر احتیاج دارند ودرمواردی که این احتیاج نیست، محبت اعطا نشده است. حشرات وماهیها به بچه های خود علاقه ندارند، زیرا پس ازآنکه تخم ریزی نمودند وبچه ها از تخم درآمدند، خودشان به طور طبیعی وبدون نیاز به والدین از پی غذا می روند وبه حیات خویش ادامه می دهند، اعطای حب اولاد به این حیوانات لغو ومنافی با نظام حکیمانه است. اما محبت وعلاقه حیواناتی که فرزندانشان را در ایام کودکی به حمایت نیاز دارند، متفاوت است وبه همین مناسبت، محبت نیز به طور متفاوت اعطا گردیده است حیوانات پستاندار مانند گربه وسگ، فقط مادرها هستند که نسبت به بچه های خود ابراز محبت شدید می کنند وپدرها کمتین علاقه ای ندارند، زیرا مادر به تنهایی بچه های خود را غذا می دهد، از آنها دفاع می کند وتمام نیاز هایی را که دارند برآورده می سازد. درپرندگان، گروههایی هستند که پدرها ومادرها باهم از بچه های خود حمایت می نمایند یکی برای حفظ جان فرزندان در آشیانه می مانند وآن دیگر ازپی غذا می رود، مواد لازم را درچینه دان خود جمع می کند وپس از آماده شدن در منقار در حلق بچه های خود می ریزد. جالب آنکه محبت شدید گربه های ماده به بچه های خود، در زمان شدت ضعف وناتوانی آنهاست، به هر نسبت که نیرومند می شوند، محبت گربه ماده نیز کاهش می یابد وموقعی که بچه ها به را افتادند وتوانستند خودشان از پی غذا بروند، محبت از ضمیر گربه ماده بکلی زایل می گردد. دراین موقع اگر یکی از بچه گربه ها مزاحم طعمع مادر شود به شدت او رامورد حمله قرار می دهد.

تفاوت حب انسان وحیوانات به فرزند

گرچه انسان به اعتبار بعد حیوانی، در گروه پستانداران به حساب می آید ودر بسیاری از غرایز وتمایلات همانند آنهاست اما در بعد انسانی آفریده بزرگ الهی است واز جهت محبت با گروه پستانداران تفاوتهای زیادی دارد که به بعضی ازآنها ذکر می شود. درپستانداران، محبت فرزند مخصوص مادر است وپدر دوستدار وی نیست، اما فرزندان بشر مورد علاقه ومحبت پدران ومادران هستند، درحیوان به نسبت رشد کودک محبت مادر کم می شود تا به کلی زایل گردد ودر انسان رشد فرزند نه تنها محبت والدین را کاهش نمی دهد بلکه تشدید می کند، حبشان به فرزندان افزایش می یابد وتا پااین عمر والدین پ، محبوبیت فرزندان در ضمیرآنان پایدار است، ایام طفولیت حیوانات کوتاه است، موقعی که بچه ها توانستند از پی غذا بروند کودکی آنها پایان می یابد و از مادران جدا می شوند وبرای شناخت سود وزیان خود نیاز به آموزش ندارند، بلکه راه وریم زندگی که صراط مستقیم آنهاست به قضای حکیمانه الهی به طور غریضی در وجودشان شکوفا می گرددود تمام مدت عمر همان راه را می پیمایند اما دوران طفولیت بچه های انسان طولانی است، آنها باید در دامن پدر ومادرخوب وبدها را بشناسند، رواها را ازناروها تمیز دهند، ادب واخلاق رایاد بگیرند، لغات وحرف زدن را بیاموزند با آداب وروسم اجتماعی آشنا شوند وخلاصه به گونه ای بار آیند که بتوانند با وضعی شایسته در جامعه قدم بگذارند، زندگی مادی خود راباحسن معاشرت به خوبی تأمین کنند وتمنیات حیوانی خویش را در حدود مشروع اقناع نمایند نکته شایان ملاحظه این است که محبت وعلاقه حیوانات فقط نسبت به چیزهایی است که مربوط به شأن حیوان است واز آنها فراتر نمی رود، اما انسان علاوه برمحبتهای حیوانی می تواند به چیزهایی دل ببندد وعلاقه مند شود که شناخت آنها مخصوص انسان است و حیوان آن محبوبها رادرک نمی کند. راغب تعیین معنای محبت، ضمن سه مثال، محبت حیوانی وانسانی را درکنار هم ذکر نموده است.