فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

نمونه مدارا وعف الهی

حذیفه یملانی درباره ارفاق با مدیون معسر مطلبی را به این مضمون از رسول اکرم(ص) شنیده وبه زبان خود نقل کرده است.
اذا کان یوم القیامة یوتی بعبد فیقول: اللّهم انّی لا اعلم فی حیاتی عملاً غیر انّک وهبتنی فی الدنیا مالاً فکنت اعین بالفقراء. فاذا لم یکن عندهم مایقضون به لم اعسر علیهم. فیقول اللّه تبارک وتعالی: انا اولی باعانتک، فانک ملحوف فتجاوزوا عن عبدی. قال ابو مسعود الانصاری: اشهد ان حذیفه سمع هذا من رسول الله (ص). (542)
چون روز قیامت فرا رسد، بنده ای رابه محکمه عدل الهی می آورند. عرض می کند بارالها! من از زندگی دنیا عمل خوبی برای خود نمی دانم جز آنکه توب ه من مال اعطا فرمودی ومن به افراد بی بضاعت قرض می دادم وچون موقع پردالخت فرا می رسید، اگر متوجه می شدم قدرت مالی ندارند ونمی توانند دین خویش را ادا کنند، به آنان فشار نتمی آوردم. خداوند می فرماید من به کمک ویاریت اولی هستم، تو مال از دست داده وشایسته حمایتی، ازبنده من بگذرید.ابو مسعود انصاری می گوید: شهادت می دهم که خذیفه این سخنان را از رسول اکرم (ص) شنیده است.
نتیجه آنکه خداوند در دنیا به بندگان خود ارفاق نموده ومهلت داده است تادر پرتو سعی وعمل، موجباتی را فراهم کنند تابه سعادت ابدی وکمال واقعی نایل آیند.

تأکید اکید اولیای دین در ارفاق به معسر

در تعالیم اخلاقی اسلام مدارای با مردم از صفات حمیده شناخته شده است وبه شرحی که توضیح داده شد، اولیای گرامی دین ضمن روایات متعددی، اکیداً آن رابه پیروان خود توصیه نموده اند. ولی درباره مهلت دادن به مومنی که مدیون است ومعسر وهمچنین راجع به بخشیدن دین او، در احادیث اهل بیت(ع) تأکید بسیار شده است واین عمل از نظر اولیای الهی آنقدر مهم است که می تواند عامل خود را در عرصه قیامت مشمول رحمت باری تعالی نماید، به طوری که گناهانش بخشیده شود واز عذاب الهی رهایی یابد. شنودگان محترم این مهم را به خاطر بسپارند که اگر مرد با ایمان معسری مدیون آنهاست، به وی مهلت بدهند، یا از طلب خود چشم بپوشند وبپرهیزند از اینکه در حضور مردم مورد اهانتش قرار دهند وموجبات ایذاء وتحقیرش را فراهم آورند واین روایت را همواره به خاطر داشته باشند:
عن هشام بن سالم قال: سمعت ابا عبداللّه(ع) یقول: قال اللّه عزّ وجلّ: لیاذن بحرب منّی من اذی عبدی المومن ولیامن غضبی من اکرم عبدی المومن .(543)
هشام بن سالم می گوید: شنیدم که حضرت صادق(ع) می گفت: که خداوند فرموده: البته به من اعلان جنگ نموده آن کس که بنده مؤمن مرا اذیت کند والبته ازغضب من درایمنی است کسی که بنده مومن مرا ارکام نماید.
87
وانهج لی الی محبتک سبیلاً سهلة، اکمل لی بها خیر الدنیا والآخرة.
حضرت زین العابدین (ع 9 دراین قطعه از دعای شریف مکارم الاخلاق دو درخواست از پیشگاه مقدس بار یتعالی می نماید: اول، بار الها! برای نیل به دوستی ومحبتت راهی آسان به روی من بگشا. دوم، بار الها! با سرمایه گرانقدر محبتت خیر دنیا و آخرت رابرای من تکمیل وتتمیم فرما.
به خواست خداوند تعالی، شرح وتفسیر این دوجمله از دعا موضوع بحث وسخنرانی امروز است.

ارزش محبت دزنظام خلقت

یکی ازآیات حکیمانه حضرت باری تعالی درنظام خلقت ،کشش حیرتزای علاقهومحبّت است .محبّت دروجودانسان وحیوان همانندنیروی جاذبه درکهکشانها واجرام سماوی است، محبت ودوستداری، عامل موثر درابقای فرد ونوع انسان وحیوان است، همانطوری که نیروی جاذبه مایه پایداری کارگاه عظیم آفرینش ومنشأ نظم وانضباط در مجموعه اجرام کوچک وبزرگ کیهان است. علم امروز تاکنون به حقیقت محبت در موجوات زنده وبه حقیقت جاذبه در جرم های نامحدود در فضای بیکران پی نبرده واین هردو برای دانشمندان بشر همچنان ناشناخته ومجهول باقیماتنده است.