فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

ذکر الهی به قلب و زبان

عن ابیعبدالّه علیه السلام قال: انّ من اشدّ ما فرض اللّه علی خلقه انصافک النّاس عن نفسک ومواساتک اخاک المسلم فی ما لک و ذکر اللّه کثیراً. اما انّی لا اعنی سبحان اللّه والحمدللّه ولا اله الاّاللّه واللّه اکبر، وان کان منه، لکن ذکر اللّه عند ما احلّ وحرّم، فان کان طاعة عمل بها وان کان معصیة ترکها. (512)
امام صادق(ع) فرمود: از شدیدترین فرایض خداوند بر مردم، یکی انصاف دادن از ناحیه خودت نسبت به دگران، دوم تعاون برادر مسلم در مالت، وسوم بسیار در یاد خدابودن. سپس فرمود: مرادم از یادخداوند ذکر به زبان نیست با آنکه به زبان یاد خدا بودن ذکر است، بلکه مرادم از ذکر خداوند در زمینه حلال وحرام الهی است، اگرچیزی طاعت است، عمل کند واگر معصیت است، ترک گوید.
ذکر قلبی نیز به اعتبار آثار ونتایج مفیدی که ازخود به جای می گذارد، ارزشهای معنوی متفاوت دارد. مهمترین اثر ذکر قلبی آن است که بتواند انسان را ازگناه منصرف کند وسدّ راه هوی وشهوات نفسانی گردد.
قال امیر المومنین(ع): الذکر ذکران: ذکر اللّه عزّ وجلّ عند المصیبة وافضل من ذلک ذکر اللّه عند ما حرم اللّه علیک فیکون حاجزاً. (513)
امیر المومنین(ع) فرمود: ذکر حضرت باری تعالی دو قسم است: یکی ذکر خداوند است در موقع مصیبت، وبرتر از آن ذکر خداوند است در مورد محرمات الهی که بتواند یاد خدا آدمی را از گناه باز دارد.

حب مال وغفلت از خداوند

حب مال و علاقه به تکثیر ثروت از جمله اموری است که می تواند در زمینه تجارت وداد وستد، آدمی را از مسیر پاکی ودرستکاری منحرف کند وبه اعمال خائنانه وخلاف انصاف وانسانیت وا دار سازد. سود جویی قادر است انسان عاشق مال را از طرفی چنان مجذوب نماید که انسان را از اطاعت الهی به ادای فرایض یومیه باز دارد، متوجه نشود که وقت نماز رسیده وباید امر الهی را اجابت کند یا اگر متوجه شود، جاذبه مال نگذارد از جای برخیزد وبه ندای پروردگار لبیک گوید، واز طرفی دیگر برای نیل به منافع بیشتر، در انجام معاملات به انواع گناهان از قبیل ربا وخیانت، تقلب ودروغ، اغفال مشتری وقسمتهای خلاف واقع، احتکار وکم فروشی، ودیگر اعمالی از این قبیل دست بزند وراه فساد وتباهی در پیش گیرد. بازرگانان وپیشه ورانی که مومن واقعی هستند وهمواره دلشان در یاد خداوند است، از این قبیل خطرات وآلودگی ها مصون ومحفوظ اند، قرآن شریف در باره اینان فرموده:

ذکر خدا ومصونیت در معاملات

رجال لا تلهیهم تجارة ولا بیع عن ذکر اللّه. (514)
مردان با ایمانی که از خلق وخوی مردانگی برخوردارند، تجارت وداد وستد، آنان را از یاد خداوند غافل نمی نماید وبه انحراف گرایش نمی یابند، اوامر الهی را اطاعت می کنند واز منهیاتش اجتناب می نمایند وعمر را به پاکدامنی ودرستکاری می گذرانند.