فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

ترک گفتن دنیا برای نیل به دنیا

فاذا وجدتم متیناً فرویداً، لا یغرکم حتی تنظروا مع هواه یکون علی عقله ام یکون مع عقله علی هواه وکیف مجبّته للرّیاسات الباطلة وزهده فیها. فانّ فی الناس من خسر الدنیا والآخرة ویترک الدّنیا للدّنیا یری انّ لذّة الرّیاسة الباطلة افضل من ریاسة الاموال والنعم المباحة المحلّلة ویترک ذلک اجمع طلباً للرّیاسة. (484)
اگر عقل او رامتین ومحکم یافتید آارم باشید، در قضاوت عجله نکنید ومغرور نشوید تا آنکه بینید آیا بانیروی هوای نفس برضد عقل خویش است یاآنکه بانیروی عقل، هوای نفس خود را واپس می زند. نظر کنید محبت او نسبت به ریاستهای باطل چگونه است وتا چه حد به آن بی اعتناست، چه آنکه بین مردم یافت می شود کسی که دنیا وآخرتش در زیان وضرر می گذرد، دنیا رابرای دنیا ترک می گوید وبه نظرش می رسد. لذت ریاست باطل از ریاست بر اموال ودیگر نعمت های مباح افضل وبرتر است، ازاین رو همه آنها راترک می گوید برای نیل به ریاست.

معیار عمل صالح انگیزه درونی است

نتیجه آنکه ممکن است مردم اعمال بسیاری را که به ظاهر پسندیده ونیکوست انجام دهند، اما انگیزه درونی ونیت باطنی آنان درآن کارها هوای نفس واغنای تمنیات حیوانی خودشان باشد وکمترین توجهی به قرب الهی وخلوص نیت نداشته باشند. این قبیل اعمال نه تنها ارزش معنوی درپیشگاه الهی ندارد، بلکه زمینه ریالکاری وسوء نیت را درنهاد عاملین آنها تقویت می کند وبه مسیر نادرستی و انحرافشان سوق می دهد. اما کار پسندیده وخوب در اسلام آن عملی است که براساس علم صورت پذیرد وثانیاً انجام دهنده دارای قصد قربت باشد وثالثاً بتواند تاآخر عمر، عمل پاک خود را از خطرات گوناگون محافظت کند وآن رابه سلامت از مرز دنیا بگذراندو این مراحل که ذکرشد، ضمن حدیثی آمده است:

ارزش عمل در خلوص نیت آن است

عن امیر المومنین علیه السلام قال: الدنیا کلها جهل الّا مواضع العلم والعلم کله حجة الّا ما عمل به والعمل کله ریاء الّا ما کان مخلصاً ولاخلاص علی خطر حتّی ینظر العبد بما یختم له. (485)
امیرالمؤمنین (ع) فرمود: آدمی که دراین جهان قدم می کذارد، تمام دنیا برای او جهل و نادانی است مگر چیزهایی را که تدریجاً فرا می گیرد وازآنها آگاه می شود. وتمام علمهایی که آموخته برای او نزد باری تعالی حجت است، مگر علمی که طبق آن عمل تنموده باشد وتماتم اعمالش ریاکاری وخود نمایی است، مگر کارهایی که خالصانه انجام یافته است واخلاص وصفای ضمیر در معرض خطر است تاآنکه بنده مخلص ببیند کارش چگونه است وعمرش رابا چه وضعی پایان می یابد.