فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

دنیا مزرعه آخرت است

با توجه به اینکه گفته شده دنیا مزرعه آخرت است. مثال زراعت دنیوی صاحب زمین را به صورتی مناسب با عالم آخرت به عرض شنوندگان محترم می رساند. دل آدمی از نظر تخلق به مکارم اخلاق وسجایای انسانی، همانند زمینی است که وتجد تمام شرایط طبیعی برای کشاورزی است. صاحب زمین اگر بخواهد ملک خود را احیا کند وآباد نماید،به طوری که اشاره شد باید مصمم شود وطبق برنامه های کشاورزی وبا دستور افراد متخصص اقدام نمایند. صاحبان قلب نیز اگر بخواهند دل مرده خویش رابه حیات انسانی زنده کنند واز مزایای آن بر خوردار گردند، باید طبق برنامه الهی ودستور رسول معظم (ص) عمل کنند وبا تعالیم حیات بخش اسلام، آن را زنده نگاه دارند. قرآن شریف دراین باره فرموده:
یا ایها الذین آمنوا استجیبوا للّه وللرّسول اذا دعاکم لما یحییکم. (464)
ای کسانی که ایمان آورده اید! دعوت خدا ورسولش را اجابت کنید وقتی شما را به چیزی می خوانند که احیائتان می کند واز زندگی انسانی بهره مندتان می سازد.
اولین برنامه احیایی زمین که مذکور افتاد، شخم زدن واز میان بردن تصلب خاکهای متراکم است، و اولین برنامه برای احیای قلوب، آزاد ساختن آنها از تصلبها وتعصبهای جاهلانه است، چه آنکه اشخاص لجوج تا وقتی که پای بند تقلیدهای جاهلانه پدران نادان خویش هستند، هدایت رانمی پذیرند وراه سعادت را قبول نمی کنند.
برنامه دوم احیای زمین، افشاندن بذر خوب وسالم ایت، وبرنامه دوم احیای دلها نیز افشاندن بذر توحید ویکتا پرستی ونابود ساختن ریشه های شرک است.

شرایط آباد کردن مزرعه دنیا

برنامه سوم احیای زمین، آبیاری صحیح وبه موقع طبق دستور متخصص کشاورزی است. با آبیاری صحیح، بذر دذر زمین شکفته می شود، به صورت گیاه ضعیفی از زمین بیرون می زند، تدریجاً تبدیل به ساقه وخوشه می گردد ورزق صاحب زمین راتأمین می نماید. اطاعت از اوامر الهی وادای فرایض ونوافل برای تقویت بذر توحید به منزله آبیاری است، هر قدر صاحبدل اطاعتش بیشتر باشد، بذر ایمانش شکوفاتر می شود وبهره اش فزونتر می گردد. در امر کشاورزی، صاحب زمین به موازات آبیاری وتقویت بذر، موظف است علفهای هرزه وخارو خاشاکهایی را که سد راه رشد گیاه است از مزرعه بیرون بریزد، صاحبدل نیز برای حیات انسانی ونیل به تعالی وسعادت واقعی باید به موازات اطاعت از فرمان باری تعالی، گناهانی که به منزله علفهای زیانبار وخار وخاشاک مضر است ترک گوید واز آنها اجتناب نماید وبه وسیله پرهیز از معصیت، زمینه تعالی وتکامل قلب رابه شایستگی فراهم سازد.
کسی که ازصمیم قلب به خدا ایمان می آورد وباادای فرایض ونوافل، توحید رادر دل تقویت می کند وبه موازات اطاعت ا.امر الهی از منهیاتش نیز اجتناب مینماید، چنین انسانی یک مسلمان واقعی است و حق دارد به رحمت الهی وبهشت جاودان امیدوار باشد واین رجاء صادق است. اما کسی که در دل بذر توحید افشانده وبه خداوند ایمان آورده، ولی ایمان ضعیف ومستودع وبر اثر ضعف ایمان آلودگی بسیار دارد، فرایض ومنهیات الهی رابا دیده تحقیر می نگرد، اغلب فرایض را ترک می گوید ودر ارتکاب گناهان بی باک است، اگر چنین انسانی در امید وآرزوی بهشت باشد، می توان گفت رجاء کاذب در سر می پرورد وتوقعش نابجا وبی مورد است.

راه نیل به تعالی معنوی

عن ابیعبداللّه علیه اسلام قال: علیکم بالورع فانّه لاینال ما عنداللّه الّا بالورع. (465)
امام صادق(ع) فرمود: برشما باد به ورع وکف نفس از معاصی، زیرا آنچه از نعمت و رحمت نزد باری تعالی است، جز با ورع وتقوی به دست نمی آید.
امام سجاد علیه السلام درجمله دوم دعای مورد بحث امروز، عرض می کند:
وحقق فی رجاء رحمتک املی.
بار الها! آرزوی مراکه امیدواری به رحمت واسعه توست، برآورده ساز.
اطاعت از اوامر الهی وپرهیز ازمنهیاتش، انجام وظیفه مخلوق است درپیشگاه خالق، و آن کس که به وظیفه عمل می کند، حق مطالبه پاداش ندارد، اما کسی که از وظیفه سر باز می زند واز ادای تکلیف تخلف می نماید، استحقاق کیفر دارد. امام سجاد(ع) بنده فرمانبر حضرت بار ی تعالی است؟، تمام اوامر ونواهی او را به عنوان یک عبد مطیع به مکار می بندد و به خود حق نمی دهد که مطالبه پاداش نماید، ولی به فضل ورحمت خداوند کریم امیدوار است وآرزو دارد او را مشمول عنایات خود قرار دهد واز نعمتهای بی حد وحصر خویش برخوردارش سازد واین معنای جمله دوم دعای امام (ع) است:
وحقق فی رجاء رحمتک املی.
بار الها! آرزوی مراکه امیدواری به رحمت واسعه توست، برآورده ساز.