فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

امید با مورد وبی مورد

شخصی را در نظر بگیرید که مالک قطعه زمینی است بیاض، ولی از نظر طبیعی واجد تمام شرایط کشاورزی است. اگر مالک زمین بخواهد آن را به مزرعه تبدیل کند به امید آنکه ازمحصولش بهره مند گردد، باید تصمیم قاطع بگیرد، خود را مهیا نماید که برنامه کشاورزی رازیر نظر فرد یا افراد متخصص پیاده کند وروشهای علمیئ وعملی فلاحت را طبق دستورشان به کار بندد، قدم به قدم پیشروی کند تا زمین بیاض به مزرعه ای سبز وخرم مبدل گردد. دستور می دهند شخم بزند، خاک را زیرو رو کند، وزمین رابرای پرورش محصول مهیا سازد، باید بذر خوب وسالم تهیه نماید. موقعی که دستور می دهند بر زمین بیفشاند، مراقب آبیاری باشد، وهر زمان به قدر لزوم زمین را مشروب نماید، موانع رشد گیاه را بر طرف کند، علفهای هرزه رابکند، وبته های خار وخاشاک وسنگهایی راکه مزاحم رشد نبات اند جمع آوری نماید. اگر مالک زمین به تمام دستورها عمل نمود، حق دارد متوقع برداشت محصول باشد وبا اعمالی که انجام داده، امیدش برآوردده شود واین معنای رجاء صادق است. اما اگر بذری کامل یا ناقص برافشاند و زمین را به حال خود واگذارد، نه آبیاری کرد تا حیات نبات محفوظ بماند، نه گیاههای مضر وخار وخاشاکها را جمع آوری نمود که زمینه رشد گیاه فراهم آید، درصورتی که صاحب زمین با کارهای نادرست خود متوقع برداشت محصول وبهره گیر یاز زمین باشد، توقعش بی مورد ونابجاست، واین معنای رجاء کاذب است.
مالک زمین ازفقر وتهی دستی، ازگرسنگی خود وخانواده خویش سخت خائف بود وامید داشت از محصول زمین خوفش بر طرف گردد وتنمایش برآورده شود، ولی این رجاء کاذب وامید واری بی مورد او رادر خوف صادق، یعنی فقر وگرسنگی قرار داد.

دنیا مزرعه آخرت است

با توجه به اینکه گفته شده دنیا مزرعه آخرت است. مثال زراعت دنیوی صاحب زمین را به صورتی مناسب با عالم آخرت به عرض شنوندگان محترم می رساند. دل آدمی از نظر تخلق به مکارم اخلاق وسجایای انسانی، همانند زمینی است که وتجد تمام شرایط طبیعی برای کشاورزی است. صاحب زمین اگر بخواهد ملک خود را احیا کند وآباد نماید،به طوری که اشاره شد باید مصمم شود وطبق برنامه های کشاورزی وبا دستور افراد متخصص اقدام نمایند. صاحبان قلب نیز اگر بخواهند دل مرده خویش رابه حیات انسانی زنده کنند واز مزایای آن بر خوردار گردند، باید طبق برنامه الهی ودستور رسول معظم (ص) عمل کنند وبا تعالیم حیات بخش اسلام، آن را زنده نگاه دارند. قرآن شریف دراین باره فرموده:
یا ایها الذین آمنوا استجیبوا للّه وللرّسول اذا دعاکم لما یحییکم. (464)
ای کسانی که ایمان آورده اید! دعوت خدا ورسولش را اجابت کنید وقتی شما را به چیزی می خوانند که احیائتان می کند واز زندگی انسانی بهره مندتان می سازد.
اولین برنامه احیایی زمین که مذکور افتاد، شخم زدن واز میان بردن تصلب خاکهای متراکم است، و اولین برنامه برای احیای قلوب، آزاد ساختن آنها از تصلبها وتعصبهای جاهلانه است، چه آنکه اشخاص لجوج تا وقتی که پای بند تقلیدهای جاهلانه پدران نادان خویش هستند، هدایت رانمی پذیرند وراه سعادت را قبول نمی کنند.
برنامه دوم احیای زمین، افشاندن بذر خوب وسالم ایت، وبرنامه دوم احیای دلها نیز افشاندن بذر توحید ویکتا پرستی ونابود ساختن ریشه های شرک است.

شرایط آباد کردن مزرعه دنیا

برنامه سوم احیای زمین، آبیاری صحیح وبه موقع طبق دستور متخصص کشاورزی است. با آبیاری صحیح، بذر دذر زمین شکفته می شود، به صورت گیاه ضعیفی از زمین بیرون می زند، تدریجاً تبدیل به ساقه وخوشه می گردد ورزق صاحب زمین راتأمین می نماید. اطاعت از اوامر الهی وادای فرایض ونوافل برای تقویت بذر توحید به منزله آبیاری است، هر قدر صاحبدل اطاعتش بیشتر باشد، بذر ایمانش شکوفاتر می شود وبهره اش فزونتر می گردد. در امر کشاورزی، صاحب زمین به موازات آبیاری وتقویت بذر، موظف است علفهای هرزه وخارو خاشاکهایی را که سد راه رشد گیاه است از مزرعه بیرون بریزد، صاحبدل نیز برای حیات انسانی ونیل به تعالی وسعادت واقعی باید به موازات اطاعت از فرمان باری تعالی، گناهانی که به منزله علفهای زیانبار وخار وخاشاک مضر است ترک گوید واز آنها اجتناب نماید وبه وسیله پرهیز از معصیت، زمینه تعالی وتکامل قلب رابه شایستگی فراهم سازد.
کسی که ازصمیم قلب به خدا ایمان می آورد وباادای فرایض ونوافل، توحید رادر دل تقویت می کند وبه موازات اطاعت ا.امر الهی از منهیاتش نیز اجتناب مینماید، چنین انسانی یک مسلمان واقعی است و حق دارد به رحمت الهی وبهشت جاودان امیدوار باشد واین رجاء صادق است. اما کسی که در دل بذر توحید افشانده وبه خداوند ایمان آورده، ولی ایمان ضعیف ومستودع وبر اثر ضعف ایمان آلودگی بسیار دارد، فرایض ومنهیات الهی رابا دیده تحقیر می نگرد، اغلب فرایض را ترک می گوید ودر ارتکاب گناهان بی باک است، اگر چنین انسانی در امید وآرزوی بهشت باشد، می توان گفت رجاء کاذب در سر می پرورد وتوقعش نابجا وبی مورد است.