فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

ارزش اعمال تابع نیت است

ملاحظه می کنید که یک عمل با تفاوت نیت می تواند برای خدا باشند و می تواند برای شیطان. پس امام زین العابدین (ع) که خود معلم مکتب انسان سازی است، قدرت دارد در کارها به گونه ای نیت کند که همه اعمالش، حتی خوابیدن و غذا خوردنش، برای خداوند باشد و همه آنها نزد باری تعالی در حساب عبادات امام (ع) محسوب گردد.
حضرت علی بن الحسین علیهما السلام در جمله دوم دعای مورد بحث امروز، به پیشگاه الهی عرض می کند:
و فراغا فی زهاده.
بارالها! فراغت بالی عطا فرما که با بی اعتنایی به علایق دنیوی و امور مادی طی شود.
در این عبارت دو کلمه آمده است که باید معنای آنها از جهت لغت روشن گردد، (فراغ) و آن دیگر (زهد).
الفراغ خلاف الشغل والفراغ من العمل الخلاص منه.(424)
فراغ، نقطه مقابل شغل است و فراغ که از کار به معنای خلاص شدن از آن عمل است.
الزهاده الزهد وهوفی اللغهئ ترک المیل الی الشیئی لعدم الرغبه فیه.(425)
زهاده که در کلام امام سجاد (ع) آمده، به معنای زهد است و زهد در لغت، اظهار بی میلی نسبت به چیزی است که بر اثر نداشتن رغبت درونی به آن پدید می آید.

اعمال مردم در ساعات فراغت

ساعات فراغت در روز ایام فراغت در سال از ادوار گذشته تا کنون مورد توجه جوامع بشری بوده و افراد فارغ از کار، آن اوقات را به صور مختلف و با انجام کارهای متفاوت می گذارند، بعضی نصیبشان از اوقات فراغت بهره های عقلانی و انسانی و فواید مادی و معنوی و زیانهای جسمی و روحی عایدشان نمی گردید. در تعالیم اسلام راجع به اوقات فراغت روایات متعددی رسیده و اولیای دین درباره آن از ابعاد مختلف سخن گفته و تذکرات لازم را به پیروان خود داده اند و در اینجا بعضی از آن احادیث ذکر می شود:
عن الرضا علیه السلام قال:واجتهدوا ان یکون زمانکم اربعه ساعات:ساعه لله لمناجاته وساعه لامر المعاش وساعه لمعاشره الاخوان الثقات والذین یعرفونکم عیوبکم ویخلصون لکم فی الباطن وساعه تخلفون فیها للذاتکم وبهذه الساعه تقدرون علی الثلاب الساعات.(426)
حضرت رضا(ع) فرمود: کوشش کنید که زمانتان چهار ساعت باشد: ساعتی برای عبادت و خلوت با حضرت باری تعالی تو ساعتی برای کار و کوشش و تأمین معاش برای مصاحبت و مجالست برادران دینی مورد اعتماد و کسانی که شما را به عبودیتان متوجه می کنند و با خلوص به شما تذکر می دهند و ساعتی را به تفریحات و لذایذ خود اختصاص دهید، چه این ساعت تفریح و نشاط به شما نیرو می بخشد و به قدرتی مجهزتان می نماید که بتوانید اعمال سه ساعت دیگری را که مذکور افتاد، هر چه بهتر و نیکوتر انجام دهید.

تقسیم اوقات شبانه روز

اوقات فراغت اگر در مجاری صحیح به کار گرفته شود، موجب نشاط و مایه نیرومندی در سایر فعالیتهاست و اگر در کارهای نادرست و گناهان صرف شود، میتواند خطرات بزگ و مفاسد غیرقابل جبران به بار آورد.بیشتر جرایم و جنایاتی که در دنیا به وقوع پیوسته، با دست افراد سالم و در اوقات فراغتشان واقع شده است. از این رو، پیشوای بزرگ اسلام (ص) برای آگاه سازی پیروان خود ،این مهم را تذکر داده تا در ساعات راه انحرافی در پیش نگیرند و خویشتن را گرفتار فتنه و بلا ننمایند.
عن النبیّ صلّی اللّه علیه وآله قال: نعمتان مفتون فیهما کثیر من الناس: الفراغ والصحة.(427)
رسول اکرم (ص) فرمود: دو نعمت است که بسیاری از مردم در آن دو به گمراهی و فساد گرایش یافتند: یکی فراغت است و آن دیگر سلامت.
حضرت زین العابدین (ع) خطر ساعات فراغت را از زبان عموم، با عبارت دعا به پیشگاه الهی چنین عرض می کند:
فانّ قدرت لنا فراغاً من شغل فاجعله فراغ سلامة لاتدرکنا فیه تبعة ولا تلحقنا فیه سامة.
بار الها! اگر برای ما ساعت فراغتی از شغل را مقدر فرموده ای، آن را فراغتی سالم قرار ده که نه گرفتار پیامدها و تبعات رنج آور آن باشیم و نه به خستگی و کوفتگی آن مبتلا شویم.
در قرون پیشین، یعنی روزگار قبل از انقلاب صنعتی، اوقات فراغت مردم کم بود زیرا کارهای مورد نیاز جامعه با دست انجام می شد و تمتم وقت افرادی را که عهده دار کاری بودند می گرفت، کسی که شغلش بافندگی بود و با دستگاهی ساده پارچه می بافت، وقتی مشغول کار می شد، دست و پا و چشم و تمام بدنش فعالیت می کردند، جالب آنکه او از اول صبح تا مقارن شب بااین وضع دشوار کار می کرد و محصول کارش بسیار ناچیز بود.