فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

الهیون خود ناشناس

گروه دیگر عقل را به کار بسته، در نظام جهان فکر کرده و اذعان نموده اند که محال است این عالم منظّم و حساب شده، بدون آفریدگار عالم و حکیم به وجود آمده باشد، از این رو نظریه مادّیّون را باطل شناخته و به الهیون پیوسته اند، امّا در این باره فکر نکرده اند که چرا خالق حکیم در کره زمین فقط انسان را از مزایای عقل، هوش بسیار، قدرت تکلّم، فرا گرفتن علم به طور نامحدود، سلطه بر جهان طبیعت، و دیگر اموری که معیار ارزشهای انسانی است برخوردار نموده و حیوانات را از این عطایا بی نصیب آفریده است. آیا خداوند از خلقت انسان هدفی نداشته؟ آیا بشر عاقل در پیشگاه الهی مسئولیتی ندارد، و خلاصه آیا انسانها در زمین خودسر آفریده شده و می توانند مرتکب هر ناروایی شوند. قرآن شریف در این باره فرموده:
افحسبتم انما خلقناکم عبثا و انکم الینالاترجعون.
آیا گمان می کنید که شما را بیهوده خلق نموده ایم و به سوی ما برنمی گردید؟ این گروه گرچه الهی هستند، ولی عملا همانند مادّیّون قدم بر می دارند و چون به دعوت پیمبران الهی توجّه ننموده اند، خویشتن را یله و رها می پندارند و نعمت سلامت را برای اقناع بعد حیوانی خویش می خواهند و بس.
عن النبی صلی الله علیه و اله قال: من لم یرلله عزوجل علیه نعمة الا فی مطعم او مشرب او ملبس فقد قصر عمله و دنا عذابه.
رسول اکرم (ص) فرمود: کسی که نعمت الهی را درباره خود منحصر به خوردنی ها و نوشیدنی ها و پوشیدنی ها بداند، عملش نارسا و کوتاه است و عذابش نزدیک.

الهیون ممتاز

گروه سوّم کسانی هستند که به آفریدگار جهان ایمان دارند، دعوت پیمبر خداوند(ص) را اجابت نموده، و به احکام الهی و حلال و حرامش معتقدند. اینان در مقام عمل از جهت ادای فرایض و ترک محرمات به هم تفاوت دارند، بسیاری از آن ها کم و بیش، اعمالشان مشوب به گناه است، برترین این گروه، مسلمانان وظیفه شناس و درستکاری هستند که در انجام واجبات و پرهیز از گناهان کوشش و جدّیّت بسیار دارند. این گروه ممتاز همانند سایر مردم خواهان تندرستی و صحّت اند و هزگز نمی خواهند نعمت سلامتی را در راه ارتکاب کوچکترین گناه صرف نمایند، ولی بسیاری از آنان آگاهانه یا ناآگاه در حال صحّت و تندرستی به جلب مادّیّات حلال و اقناع تمنیّات امام زین العابدین(ع) در جمله اوّل دعای خود از پیشگاه حضرت باری تعالی تندرستی و صحّتی را درخواست می کند که فقط در راه عبادتش مصروف گردد و موجب تعالی معنوی و تکامل انسانیّتش شود: و ارزقنی صحة فی عبادة.
بارالها! به من صحّتی را روزی فرما که در راه بندگی و عبادتت به کار برم.
ممکن است کسی سوال کند که آیا می شود تمام اوقات سلامت یک انسان در عبادت مصروف گردد که حضرت زین العابدین(ع) تندرستی و صحّتی اینچنین را از پیشگاه الهی درخواست می نماید؟ امام(ع) یک انسان زنده است و انسان زنده آب و غذا می خواهد، خواب و استراحت لازم دارد و خلاصه، شخص زنده باید نیازهای طبیعی خویش را برآورده سازد تا زنده بماند و بتواند قسمتی از اوقات سلامت خویش را در عبادت و بندگی خداوند بگذارند. در پاسخ چنین سوالی گفته می شود: اگر عبادت را منحصر به نمازها و روزه های واجب و مستحبّ و دیگر فرایض عبادی از این قبیل، که تحقّقشان منوط به قصد قربت است بدانیم، سوال سائل بجاست.

معنی وسیع عبادت

امّا اگر عبادت را به معنای وسیعی که در شرع مقدّس آمده در نظر بگیریم، انسان مسلمان می تواند تمام نیازهای طبیعی و دیگر کارهایی را که مرضیّ خداوند است، به قصد قربت و به منظور جلب رضای او انجام دهد و بدین وسیله خدای را عبادت نماید.قدر و منزلت اعمال مردم، وابسته به نیّتهای آنان است و در این باره روایات زیادی از اولیای گرامی اسلام رسیده است و برای روشن شدن بحث، در اینجا پاره ای از روایات ذکر می شود:
عن النبی صلی الله علیه و اله قال: انما الاعمال بالنّیات و انما لکل امری ء مانوی، فمن کانت هجرته الی الله و رسوله فهجرته الی الله و رسوله و من کان هجرته الی دنیا یصیبها او امراة یتزوجها فهجرته الی ما هاجرالیه.
رسول اکرم(ص) فرمود: اعمال مردم تابع نیّات آنهاست، اگر به قصد خدا و به قصد رسول خدا هجرت نموده، هجرتش در حساب باری تعالی و پیمبر است و اگر هجرتش برای این بوده که از دنیا نصیبی عایدش گردد، یا زنی را به همسری خود درآورد، هجرتش برای چیزی است که به انگیزه آن هجرت نموده است.
خالق توانا بشر را آفریده، او را به خواب و غذا نیازمند ساخته و در حفظ حیات و سلامت بدن مکلّفش نموده است و ادای این تکلیف، بنماید، به قصد حفظ حیات و سلامت تن یا به نیّت لذّت بردن یا برای نیرومند شدن، وظیفه طبیعی انجام گردیده است.