فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

امنیت دینی، اجتماعی و پزشکی

امام صادق(ع)فرمود: اهل هیچ بلدی بی نیاز از سه چیز نیستند که در امر دنیا و آخرتشان به آن پناهنده شوند و اگر فاقد این سه امر بودند، وحشی و عقب افتاده هستند: اوّل، دین شناسی که عالم و متّقی باشد؛ دوّم، حکومتی که خیرخواه و مورد اطاعت باشد؛ سوّم، پزشکی که در طبّ بینا و در جامعه مورد اعتماد باشد.
حکومتها برای اعاده امنیّت و رفع نگرانی مردم از مامورینی که به سلاحهای سرد و گرم مسلّح اند استفاده می کنند و به وسیله آنان اخلالگران را دستگیر و مجازات می نمایند و جامعه ار از شرّشان خلاص می کنند. داروخانه ها برای پزشکان به منزله ابنار مهمّات برای حکومتهاست. اطبّا نیز برای اعاده سلامت بیماران از پرستاران تحصیلکرده و باتجربه استفاده می کنند، داروهای لازم را در اختیارشان می گذارند و میکربها و دیگر عوامل بیماری را که مایه ناامنی بدن و موجب بیماری گردیده، از میان می برند و سلامت را به مریض برمی گردانند. خلاصه، سلامت و امنیّت برای فرد و جامعه دو قرین مهم و گرانمایه هستند و در حدیث رسول اکرم(ص) که مذکور افتاد، در کنار هم آمده اند و پیمبر اسلام(ع) فرموده: این دو نعمت مکفور و مجهول القدرند. کسی که دارای گوهر گرانبهایی است، اگر بخواهد آن را حفظ کند و از خطر مصونش دارد، باید همواره متوجّه آن باشد و مراقبتهای لازم را برای محافظتتش معمول دارد. امنیّت گوهری است گرانقدر و مربوط به جامعه، هر فردی به عنوان عضویّت اجتماعی موظّف است که در حفظ آن بکوشد و قدمی برخلاف امنیّت عمومی برندارد.

اسلام و سلامت مردم

تندرستی و سلامت نیز گوهری است پرارزش و مربوط به فرد، هر انسانی باید آن سرمایه پرارج را حفظ کند و از ارتکاب اعمال مخالف سلامت و منافی بهداشت، اجتناب نماید. در اسلام، امر سلامت افراد آنقدر مهم شناخته شده که ادای هر یک از فرایض دینی اگر به سلامت شخص مکلّف زیان می رساند، از انجام آن تکلیف معاف گردیده است. بدبختانه بسیاری از مردم قدر تعمت سلامت را نمی دانند، مگر موقعی که آن نعمت از دستشان برود و بیمار شوند.
عن ابیعبدالله علیه السلام قال: العافیة نعمة خفیة اذا وجدت نسیت و اذا عدمت ذکرت.
امام صادق(ص) فرمود: عافیت نعمتی است پنهان، وقتی یافت می شود، فراموش می گردد و چون از کف می رود، به یاد می آید.
اولیای بزرگ الهی همواره متوجّه نعمت تندرستی و سلامت بوده و شکر آن نعمت را در پیشگاه باری تعالی به جای می آوردند و از خداوند می خواستند که در آینده نیز سلامت و تندرستی را روزی آنان قرار دهد. افرادی که بر اثر بیماری متوجّه ارزش سلامتی شده اند، دعا می کنند که خداوند سلامتی را به آنان برگرداند و از آن نعمت بزرگ دوباره برخوردارشان سازد.
امام زین العابدین(ع) در جمله اوّل دعای مورد بحث امروز، از خداوند درخواست صحّت می نماید و به عرض می رساند: تندرستی و صحّتی را تمنّی می کنم که در راه عبادتت به کار برده شود:
وارزقنی صحة فی عبادة.
بارالها! به من تندرستی و سلامت عطا فرما تا در راه عبادتت مصروف گردد.

سلامت برای هدفهای متفاوت

برای آنکه شنوندگان محترم به اهمّیّت و ارزش معنوی قسمت آخر دعای امام (ع) متوجّه شوند، لازم است و در این باره توضیح مختصری به عرض برسد. البتّه همه مردم به طور طبیعی خواهان سلامت و تندرستی هستند و از بیماری، هر چند خفیف باشد، ناراضی گریزان اند، ولی هدف افراد در این خواسته متفاوت است، بعضی دستگاه تعقّل و تفکّر خود را در مطالعه نظام حکیمانه عالم و شناخت آفریدگار توانا به کار نبسته، عالم را پدیده تصادف و اتفّاق پنداشته و به عوالم ماورای طبیعت عقیده ندارند، اینان انسان را فقط از دیدگاه مادّی و لذّت گرایی می نگرند و پیرو خواسته ها و تمنّیات خویش هستند، تندرستی و سلامت را برای آن می خواهند که بتوانند با نشاطی بیشتر و رغبتی فزونتر تمنّیّات حیوانی خود را هرچه بیشتر و بهتر اقناع نمایند.
قرآن شریف در معرّفی این گروه فرموده است:
لهم قلوب لایفقهون بها ولهم اعین لایبصرون بها و لهم آذان لا یسمعون بها اولئک کالانعام بل هم اضل.
اینان دستگاه تعقّل و تفکّر دارند، امّاآن را در فهم و درک حقایق به کار نمی گیرند، چشم دل دارند، ولی از آن برای دیدن واقعیّتها استفاده نمی کنند، گوش دل دارند، امّا نمی خواهند سخنان حق را بشنوندد. اینان گرچه به صورت انسان اند، ولی در واقع همانند چهارپایان اند، بلکه گمراهتر از آن ها.