فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

قیمت دو نعمت مجهول

اگر در کشور تن یک انسان، عروق بزرگ و کوچک که به منزله جادّه های اصلی و فرعی است، یا اعضای عالی و اعضای عادی که به منزله شهر و روستاست، میدان تاخت و تاز ویروسها و میکروبها و موجودات انگلی گردد، انسان سالم بیمار می شود و تا وضع به همان منوال است، بیماری ادامه دارد، پس در واقع ناامنی یک کشور به منزله بیماری پیکر مملکت است و بیماری یک انسان به منزله ناامنی کشور تن است و اینکه در روایت، امنیّ ت و عافیت در کنار هم قرار گرفته اند، مبیّن اختلالاتی است که گاه در اجتماع و گاه در بدن انسان پدید می آید. حافظ امنیّت کشور، یعنی نگهبان سلامت اجتماع و سرکوب کننده عوامل ناامنی و اختلال، وجود حکومت دادگر و مقتدر و اجرای قوانین عادلانه است، و حافظ سلامت تن، یعنی نگهبان امنیّت کشور بدن، پزشک دانا و به کار بستن برنامه های عالمانه طبّی است. حضرت علیّ بن موسی الرّضا علیهماالسّلام راجع به حفظ امنیّت کشور و مجازات عوامل فساد و اخلال، ضمن بیان علل احکام که برای فضل بن شاذان شرح داده، درباره وجود اولوالامر و حکومت اسلامی چنین فرموده است:
فان قال قائل فلم جعل اولی الامر و امر بطاعتهم قیل لعلل کثیرة منها ان الخلق لما وقفوا علی حد محدود و امروا ان لایتعدو ذلک الحد لما فیه من فسادهم لم یکن یثبت ذلک و لایقوم الا بان یجعل علیهم فیه امینا یمنعهم من التعدی و الدخول فیما حظرعلیهم لانه لولم یکن ذلک لکان احد لایترک لذته و منفعته فیهم الحدود و الاحکام.

حاکم عادل و امنیت

اگر کسی سوال کند که چرا خداوند برای مردم اولوالامر قرار داده و آنان را به اطاعتشان موظّف نموده است، گفته می شود این جعل از طرف باری تعالی علل متعدّدی دارد، از آن جمله اینکه وقتی مردم طبق تکالیف باری تعالی محدود شدند و باید همواره آن حدود را رعایت نمایند و از موازین قانونی فراتر نروند، زیرا تجاوز از قانون مایه تباهی و فسادشان خواهد بود، این قوانین سعادت بخش تثبیت نمی شد و اجرا نمی گردید مگر آنکه فرد امینی را برای حسن اجرای آن مقرّرات بگمارد که مانع تعدّی افراد به یکدیگر شود، چه اگر اولوالامر و مجری قانون نباشد، هیچ کس لذّت و نفع خویش را برای رعایت حال دیگری ترک نمی نمود، از این رو خداوند قیّمی را تعیین فرموده که مانع فساد مردم شود و افراد متخلّف را با اجرای حدود و احکام الهی کیفر نماید.
امام صادق(ع) نیز وجود طبیب بصیر و مورد وثوق را برای حفظ سلامت و امنیّت بدن مردم از نیازهای قطعی جوامع بشری دانسته و در کنار حکومت از آن نام برده است. جالب آن که امام(ع) پیش از ذکر حکومت و طبیب، از وجود فقیه عالم متقی که حافظ امنیّت افکار از وسوسه های گمراه کننده و اندیشه های باطل است، سخن گفته و ضرورت آن را خاطر نشان فرموده است.
عن ابیعبدالله علیه السلام قال: لایستغنی اهل کل بلد عن ثلاثة یفزع الیه فی امر دنیاهم و اخرتهم فان عدموا ذلک کانوا همجا: فقیه عالم ورع و امیر خیر مطاع و طبیب بصیرثقة.

امنیت دینی، اجتماعی و پزشکی

امام صادق(ع)فرمود: اهل هیچ بلدی بی نیاز از سه چیز نیستند که در امر دنیا و آخرتشان به آن پناهنده شوند و اگر فاقد این سه امر بودند، وحشی و عقب افتاده هستند: اوّل، دین شناسی که عالم و متّقی باشد؛ دوّم، حکومتی که خیرخواه و مورد اطاعت باشد؛ سوّم، پزشکی که در طبّ بینا و در جامعه مورد اعتماد باشد.
حکومتها برای اعاده امنیّت و رفع نگرانی مردم از مامورینی که به سلاحهای سرد و گرم مسلّح اند استفاده می کنند و به وسیله آنان اخلالگران را دستگیر و مجازات می نمایند و جامعه ار از شرّشان خلاص می کنند. داروخانه ها برای پزشکان به منزله ابنار مهمّات برای حکومتهاست. اطبّا نیز برای اعاده سلامت بیماران از پرستاران تحصیلکرده و باتجربه استفاده می کنند، داروهای لازم را در اختیارشان می گذارند و میکربها و دیگر عوامل بیماری را که مایه ناامنی بدن و موجب بیماری گردیده، از میان می برند و سلامت را به مریض برمی گردانند. خلاصه، سلامت و امنیّت برای فرد و جامعه دو قرین مهم و گرانمایه هستند و در حدیث رسول اکرم(ص) که مذکور افتاد، در کنار هم آمده اند و پیمبر اسلام(ع) فرموده: این دو نعمت مکفور و مجهول القدرند. کسی که دارای گوهر گرانبهایی است، اگر بخواهد آن را حفظ کند و از خطر مصونش دارد، باید همواره متوجّه آن باشد و مراقبتهای لازم را برای محافظتتش معمول دارد. امنیّت گوهری است گرانقدر و مربوط به جامعه، هر فردی به عنوان عضویّت اجتماعی موظّف است که در حفظ آن بکوشد و قدمی برخلاف امنیّت عمومی برندارد.