فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

ارزش جوانی و عافیت

علی(ع) فرموده: دو چیز است که فضل و برتری آنها را احدی نمی داند، مگر کسی که آن دو را واجد بوده و هم اکنون از دست داده است، یکی جوانی و دیگری عافیت.
در بعضی از روایات، نعمت گرانقدر صحّت و عافیت در کنار نعمت امنیّت ذکر شده و خاطرنشان گردیده است که ارج و ارزش این دو نعمت بر مردم ناشناخته و مجهول است:
عن النبی صلی الله علیه و اله قال: نعمتان مکفورتان: الامن و العافیة.
رسول اکرم (ص) فرمود: دو نعمت است که قدر و منزلتشان نزد مردم ناشناخته و پنهان است، یکی امنیّت و آن دیگری عافیت.
ناامنی و بیماری، دو قسم اختلال و بی نظمی است که بر اثر فعّالیتهای زیانبار، عناصری فاسد و مفسد در پیکر اجتماع و در بدن انسان پدید می آید. اگر در کشوری جادّه های اصلی و فرعی، شهرها و روستاها، کوی هاو برزنها مورد تجاوز افراد خودسر و لاابالی واقع شود و به منظور تعدّی به اموال و اعراض و نفوس مردم با سلاحهای سرد و گرم به افراد حمله کنند و آنان را مورد ستم قرار دهند، در آن محیط امنیّت از میان می رود، جامعه دچار خوف و هراس می گردد، و زندگی مختلّ و بی نظم می شود.

قیمت دو نعمت مجهول

اگر در کشور تن یک انسان، عروق بزرگ و کوچک که به منزله جادّه های اصلی و فرعی است، یا اعضای عالی و اعضای عادی که به منزله شهر و روستاست، میدان تاخت و تاز ویروسها و میکروبها و موجودات انگلی گردد، انسان سالم بیمار می شود و تا وضع به همان منوال است، بیماری ادامه دارد، پس در واقع ناامنی یک کشور به منزله بیماری پیکر مملکت است و بیماری یک انسان به منزله ناامنی کشور تن است و اینکه در روایت، امنیّ ت و عافیت در کنار هم قرار گرفته اند، مبیّن اختلالاتی است که گاه در اجتماع و گاه در بدن انسان پدید می آید. حافظ امنیّت کشور، یعنی نگهبان سلامت اجتماع و سرکوب کننده عوامل ناامنی و اختلال، وجود حکومت دادگر و مقتدر و اجرای قوانین عادلانه است، و حافظ سلامت تن، یعنی نگهبان امنیّت کشور بدن، پزشک دانا و به کار بستن برنامه های عالمانه طبّی است. حضرت علیّ بن موسی الرّضا علیهماالسّلام راجع به حفظ امنیّت کشور و مجازات عوامل فساد و اخلال، ضمن بیان علل احکام که برای فضل بن شاذان شرح داده، درباره وجود اولوالامر و حکومت اسلامی چنین فرموده است:
فان قال قائل فلم جعل اولی الامر و امر بطاعتهم قیل لعلل کثیرة منها ان الخلق لما وقفوا علی حد محدود و امروا ان لایتعدو ذلک الحد لما فیه من فسادهم لم یکن یثبت ذلک و لایقوم الا بان یجعل علیهم فیه امینا یمنعهم من التعدی و الدخول فیما حظرعلیهم لانه لولم یکن ذلک لکان احد لایترک لذته و منفعته فیهم الحدود و الاحکام.

حاکم عادل و امنیت

اگر کسی سوال کند که چرا خداوند برای مردم اولوالامر قرار داده و آنان را به اطاعتشان موظّف نموده است، گفته می شود این جعل از طرف باری تعالی علل متعدّدی دارد، از آن جمله اینکه وقتی مردم طبق تکالیف باری تعالی محدود شدند و باید همواره آن حدود را رعایت نمایند و از موازین قانونی فراتر نروند، زیرا تجاوز از قانون مایه تباهی و فسادشان خواهد بود، این قوانین سعادت بخش تثبیت نمی شد و اجرا نمی گردید مگر آنکه فرد امینی را برای حسن اجرای آن مقرّرات بگمارد که مانع تعدّی افراد به یکدیگر شود، چه اگر اولوالامر و مجری قانون نباشد، هیچ کس لذّت و نفع خویش را برای رعایت حال دیگری ترک نمی نمود، از این رو خداوند قیّمی را تعیین فرموده که مانع فساد مردم شود و افراد متخلّف را با اجرای حدود و احکام الهی کیفر نماید.
امام صادق(ع) نیز وجود طبیب بصیر و مورد وثوق را برای حفظ سلامت و امنیّت بدن مردم از نیازهای قطعی جوامع بشری دانسته و در کنار حکومت از آن نام برده است. جالب آن که امام(ع) پیش از ذکر حکومت و طبیب، از وجود فقیه عالم متقی که حافظ امنیّت افکار از وسوسه های گمراه کننده و اندیشه های باطل است، سخن گفته و ضرورت آن را خاطر نشان فرموده است.
عن ابیعبدالله علیه السلام قال: لایستغنی اهل کل بلد عن ثلاثة یفزع الیه فی امر دنیاهم و اخرتهم فان عدموا ذلک کانوا همجا: فقیه عالم ورع و امیر خیر مطاع و طبیب بصیرثقة.