فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

علی (ع) و احداث باغ

علی (ع) باغچه ای را که پیمبر اکرم (ص) برای آن حضرت درختکاری نموده بود و علی (ع) خود آن را به دست خویش آب می داد، به دوازده درهم فروخت.
علی (ع) به دست خود اراضی موات را احیا نمود، نخلستانهایی را به وجود آورد، به درختها آب می داد ، و مقدار قابل ملاحضه ای از آن نخلستانها را وقف نموده است. سایر ائمه معصومین علیهم السلام نیز به کشاورزی علاقه زیاد داشتند و ضمن سخنرانیهای گذشته، بعضی از روایات مذکور افتاد که گاهی امامان معصوم در مقابل آفتاب سوزان عرق می ریختند و در مزرعه کار می کردند. کسانی که ازمحصول زراعت یا فروش میوه های باغ ارتزاق می نمایند تا زمانی که آفتی مخرب به آنها نرسد، وضع زندگی محفوظ است و هزینه معاش با سهولت تامین می گردد، و امام سجاد (ع) در جمله اول این قطعه از دعا، چنین درخواستی را از پیشگاه الهی دارد: وصن وجهی بالیسار.
بارالها آبروی مرا در جامعه با گذران سهل و آسان محافظت فرما.
اگر بر اثر نیامدن باران، زراعت و درختها بخشکند، یا سیلی بنیان کن به جریان افتد، آنها را بشوید و با خود ببرد، یا طوفانی شدید و ممتد وزیدن گیرد و نابودشان نماید، در این صورت مضیقه و تنگی معاش آغاز می گردد و اولین اثر آن کاهش جاه و محبوبیت و سبک شدن قدر و منزلت اجتماعی است، و این همان است که حضرت زین العابدین (ع) در جمله دوم قطعه این دعا، به پیشگاه الهی عرض می کند: و لاتبتذل جاهی بالاقتار.

در خواست مصونیت از عوامل تنگدستی

بارالها مورد حمایتم قرار ده و موجباتی را فراهم آور که و زن و ارزشم در افکار عمومی کاهش نیابد و در معرض خواری قرار نگیرم.
این قبیل بلایا و آفات که مصائب سنگین به بار می آورد و زندگی خانواده ها را مختل می نماید، جز ذات اقدس الهی احدی قادر نیست آنها را دفع کند و از بروزشان جلوگیری نماید. اگر خداوند عنایت فرمود و دعا را مستجاب کرد، آن حوادث و رویدادهای تلخ پیش نمی آید و هزینه معاش بخوبی تامین می گردد و در نتیجه آبرو و عز اجتماعی محفوظ خواهد ماند و زندگی بسهولت می گذرد. اما اگر دعا در پیشگاه خداوند مقوبل نیفتد و یکی از آن بلایا نازل گردد، مزرعه یا باغ از میان برود، عوارض و پی آمدهایی خواهد داشت که امام علی (ع) در جملات مورد بحث امروز، توضیح داده است، اوّل:
فاسترزق اهل رزقک.
بارالها! پس ناچار باید از کسانی روزی بخواهم که خود روزی خوار تو هستند.
با آمدن بلا و از بین رفتن زراعت و باغ، روزی رساندن خداوند بدون وساطت صاحبان نعمت پایان می یابد و از این پس باید کسانی عهده دار روزی ما شوند که خودشان روزی خوار تو هستند. ادامه حیات و ضرورت غذا ایجاب می کند که در چنین موقعی صاحبان نعمت به وظیفه اسلامی و انسانی خویش عمل کنند، به آسیب دیدگان غذا بدهند، آنان را سیر کنند، و از خطر مرگشان برهانند و خویشتن را مشمول رحمت واسعه الهی نمایند. به موجب روایات، ارزش این عمل در پیشگاه الهی بسیار گرانقدر و عظیم است.
عن ابیعبد الله علیه السلام قال: من اطعم مومنا حتی یشبعه لم یدر احد من خلق الله ما له من الاجر فی الاخرة، لاملک مقرب و لا نبی مرسل الا الله رب العالمین. ثم قال: من موجبات المغفرة اطعام المسلم السغبان.ثم تلاقول الله عزوجل: او اطعام فی یوم ذی مسغبة یتیما ذا مقربة او مسکینا ذا متربة.

اجر سیر کردن گرسنگان

امام صادق(ع) فرمود: کسی که مومنی را طعام بدهد تا سیر شود، هیچ یک از خلق خداوند نمی داند برای سیرکننده در آخرت چه اجری است، نه ملک مقرب آگاه است و نه نبی مرسل، فقط خداوند است که پاداش چنین انسانی را می داند. آنگاه فرمود: از عوامل مغفرت الهی، طعام دادن به مسلمان قحطی زده است، سپس آیاتی از قرآن شریف تلاوت فرمود: طعام دادن در روز قحط به یتیمی که دارای قرابت است، یا فقیری که برخاک نشسته است و هیچ ندارد.
کسی که بر اثر خشکسالی یا سیل زدگی مزرعه و باغش، که راه ارتزاقش بوده، قحطی زده ای است که هستی خویش را از دست داده و خاک نشین گردیده است.
واستعطی شرار خلقک.
بارالها! برای تامین معاش ناچار می شوم از شرار خلقت طلب عطانمایم.
دومین پی آمد مضیقه و تنگی معاش، کمک خواستن از افرادی است که فرومایه و فاقد فضیلت اند و این اظهار حاجت برای افراد بزرگوار بسیار سنگین و جانکاه است. علی(ع) درباره این گروه فرموده:
عجبت لرجل یاتیه اخوه المسلم فی حاجة فیمتنع عن قضاءها و لایری نفسه للخیر اهلا، فهب انها لاثواب ترجی و لاعقاب یتقی افتزهدون فی مکارم الاخلاق.