فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

دنیاطلبی و بی نصیبی در آخرت

روی عن امیرالمؤمنین علیه السلام دخل سوق البصرة فنظر الی الناس یبعون و یشترون، فبکی بکاء شدیداً. ثم قال: یا عبید الدنیا وعمال اهلها! اذا کنتم بالنّهار تحلفون وباللّیل فی فراشکم تنامون وفی خلال ذلک عن الاخرة تغفلون، فمتی تجهزون الزاد وتفکرون فی المعاد.(371)
روایت شده که علی (ع) وارد بازار بصره شد. دید مردم مشغول خرید و فروش اند. حضرت بشدّت گریست، همانند پدر مهربانی که بر بدبختی فرزند خود گریه کند. سپس فرمود: ای بندگان دنیا و خدمتگزاران اهل دنیا! شما که روزها سرگرم معامله نمودن و قسم خوردنید و شبها در بستر به خواب می روید و در بین کارهای خود از آخرت غافلید، پس چه وقت برای عالم دیگر توشه مهیّا می کنید و برای قیامت می اندیشید؟

افراط در امور اخروی و ترک دنیا

گروه دوم کسانی هستند که دنیا را ترک گفته، از فعالیتهای تجاری و اقتصادی دست کشیده و تمام توجه خویش را به عبادت و امور اخروی معطوف ساخته اند. عمل این گروه نیز مرضیّ خداوند و اولیای گرامی اسلام نیست و در سخنرانی گذشته حدیثی از رسول اکرم (ص) نقل شد که حضرت با تندی، مخالفت خود را با روش این گروه ابراز نمود و در اینجا نیز حدیث دیگری به عرض شنوندگان محترم می رسد:
عن علیّ بن عبدالعزیز قال قال لی ابو عبداللَّه علیه السلام: ما فعل عمر بن مسلم؟ قلت جعلت فداک، اقبل علی العباده وترک التجارة. فقال: ویحه، اما علم انّ تارک الطّلب لایستجاب له؟(372)
علیّ بن عبدالعزیز می گوید: امام صادق (ع) به من فرمود: عمرابن مسلم چه کرد؟ گفتم: فدایت شوم، به عبادت روی آورد و تجارت را ترک گفت. حضرت فرمود: وای بر او مگر نمی داند کسی که از طلب روزی دست بکشد، دعای او مستجاب نمی شود؟
گروه سوّم کسانی هستند که مطیع او امر الهی ومُجری برنامه های اسلام اند. این گروه، جَمعِ بین دنیا و آخرت می نمایند: از یک طرف قسمتی از وقت خود را صَرف کسب و کار و تامین معاش می نمایند و از طرف دیگر قسمتی از اوقات خود را در کمال خلوص برای بندگی خداوند و اطاعت از او مصروف می دارند. قرآن شریف درباره این گروه می فرماید:
رجال لاتلهیهم تجارة ولابیع عن ذکر اللَّه واقام الصّلوة وایتاء الزّکوة یخافون یوماً تتقلّب فیه القلوب
والابصار.(373)

جمع بین دنیا و آخرت

مردانی هستند که تجارت و داد و ستد، آنان را از یاد خداوند و اقامه نماز و ادای زکوة غافل نمی نماید و از روزی که دلها و دیده ها در اضطراب اند، ترسان و خائف اند.
بین این گروه سعادتمند، بعضی از افراد یافت می شوند که بر اثر کسب و کار دنیوی به عالی ترین نعمتها و لذایذ مادّی دست یافته و بر اثر ایمان و تقوی در آخرت نیز از عالی ترین درجات بهره مند خواهند بود. علی (ع) درباره اینان چنین فرموده است:
واعلموا عباداللَّه انّ المتّقین ذهبوا بعاجل الدنیا وآجل الاخرة فشارکوا اهل الدنیا فی دنیا هم ولم یشارکهم اهل الدنیا فی آخرتهم. سکنوا الدنیا بافضل ما سکنت واکلوها بافضل ما اکلت فحظوا من الدنیا بما حظی المترفون، واخذوا منها ما اخذه الجبابرة المتکبرون. ثم انقلبوا عنها بالزاد المبلغ والمتجر الرابح.
اصابوا لذة زهد الدنیا فی دنیاهم، وتیقّنوا انّهم جیران اللَّه غداً فی آخرتهم.(374)
بندگان خدا! بدانید اهل تقوی به نعمتهای نقد دنیا دست یافته و به نعمتهای آینده آخرت نیز نایل خواهند شد. با اهل دنیا در دنیای آنان شرکت نمودند و اهل دنیا در آخرت اینان شرکت ندارند. در بهترین مسکن دنیا سکونت نموده و از بهترین خوردنی ها بهره مند شده اند. در دنیا از حظّی که سرمایه داران عیّاش می برند محظوظ گشته و آن را که جبّاران متکبّر در دنیا به دست می آورند، اینان نیز به آن دست یافته اند، و چون از دنیا می روند، توشه وافی دارند و تجارتی سودآور نموده اند، و از این جهت که به دنیا دلبستگی نداشته و با بی اعتنایی به آن می نگریستند، لذّت زهد را چشیده اند، و یقین دارند که فردای قیامت، همسایگان خدا هستند.