فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

وظیفه شناسی مسلمین و بقای اسلام

در جامعه ای که اسلام راستین حاکم است و مردم، وظیفه شناس و متشرّع اند، در آن جامعه اوّلاً حق را در مورد مال می شناسند و خویشتن را به اموال حرام آلوده نمی کنند، ثانیاً در عمل معروف و خدمت به مردم کوشا و جدی هستند و همواره تعاون و مواسات را رعایت می نمایند. در چنین جامعه ای، مردم در اسلام پایدار و ثابت قدم اند و در گفتار و رفتار مطیع اوامر الهی هستند، البته خودشان در پرتو مسلمانی و درستکاری باقی و برقرار می مانند و اسلام هم با وجود چنین مسلمانان راستین و پاکدل، در آن محیط باقی خواهد ماند.

وظیفه ناشناسی و فنای مسلمانان

در جامعه ای که مردم اسماً مسلمان اند و عملاً دین حق را در مورد مال نمی شناسند و اگر به فرض شناختند، طبق آن عمل نمی کنند، اینان عاشق مال اند و به حلال و حرام دین توجه ندارند، پول قمار و شراب را می گیرند، از ربا و دزدی روگردان نیستند، در خرید و فروش هروئین و دیگر موادّ مخدّر باک ندارند. ثانیاً در راه معروف قدمی برنمی دارند و به تهیدستان توجه می نمایند. در چنین جامعه ای، اول اسلام و احکام آن عملاً از میان می رود و سپس مسلمانمایان غیر واقعی بر اثر پلیدی های گناه به سقوط و تباهی می گرایند. خلاصه، از عوامل مؤثّر در بقای اسلام و مسلمین این است که اولاً مسلمانان مال را از مجرای صحیح و مرضیّ باری تعالی به دست آورند، و ثانیاً با مال، اعمال معروف انجام دهند. البته عمل معروف هر قدر مفیدتر و اثر معنویش فزونتر باشد، بیشتر موجب رضای الهی خواهد بود.
امام سجاد (ع) مالی را با رعایت جمیع جهات حق به دست آورده و در جمله اول دعای مورد بحث امروز، از خداوند نسبت به آن مال درخواست برکت می نماید.
جمله دوم دعای امام (ع) ناظر به عمل معروف است و از انفاق سخن می گوید و برای آنکه انفاقش هر چه بهتر و نیکوتر باشد، از پیشگاه خداوند درخواست هدایت می نماید:
واصب بی سبیل الهدایة للبرّ فیما انفق منه.
بار الها! آن را که از مال خود انفاق می نمایم، به گونه ای صورت پذیرد که از هدایت تو در برّ و نیکوکاری برخوردار باشم.
77
اللهم صلّ علی محمد وآله، واکفنی مؤونة الاکتساب، وارزقنی من غیر احتساب، فلا اشتغل عن عبادتک بالطّلب، ولا احتمل اصرتبعات المکسب.

امام (ع) و چهار درخواست در مورد رزق

این قطعه از دعای شریف مکارم الاخلاق حاوی چند مطلب مرتبط به یکدیگر است که حضرت زین العابدین علیه السّلام پس از درود بر حضرت محمّد و آلش از پیشگاه خداوند درخواست نموده است. اوّل، بارالها! طبق وظیفه، از پی کسب رزق و طلب روزی می روم، ولی از تو می خواهم مشقّت و شدّت آن را از من کفایت فرمایی. دوم، بار الها! از جایی که گمان نمی برم. به من روزی رسانی. سوم، بار الها! درخواستم در کفایت مشقّت و روزی، بی گمان بدین منظور است که در طلب رزق، وقت کمتری صرف کنم تا از بندگی و عبادتت باز نمانم. چهارم، بار الها! کسب و کار پی آمدهای سنگین دارد، می خواهم بار تبعات آن را بر دوش نگیرم.
به خواست خداوند توانا، محتوای این قطعه دعای مکارم الاخلاق موضوع بحث و سخنرانی امروز است.
در فصل گذشته معروض افتاد که سعی و کوشش در راه به دست آوردن رزق و تأمین معاش از اموری است که در شرع مقدّس تأکید بسیار شده و اولیای گرامی اسلام پیروان خود را در این راه ترغیب نموده اند. جالب آنکه به موازات تشویق مردم، خودشان نیز عملاً در زمین کار می کردند و نان به دست می آورند.