فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

رعایت احترام فقرا در جامعه

رعایت احترام فقرا از جهت اخلاقی و اجتماعی نیز مورد کمال توجّه پیشوایان دینی است.
عن الرّضا علیه السلام قال: من لقی فقیرا مسلماً فسلّم علیه خلاف سلامه علی الاغنیاء لقی اللَّه عزوجل یوم القیامة وهو علیه غصبان.(290)
حضرت رضا(ع) فرمود: کسی که فقیر مسلمانی را ملاقات نماید، بر او سلام کند غیر از سلامی که به اغنیا می نماید، در قیامت خداوند را ملاقات می کند در حالی که به وی خشمگین است.
از جمله توصیه های اسلام به مسلمانان این است که در مقابل چشم فقرا و کودکانشان به داشتن نعمت تظاهر ننمایید و بر رنج و ناراحتی آنان نیفزایید. رسول اکرم صلی الله علیه و آله ضمن حدیثی وظایف اخلاقی همسایه ای را که در گشایش است نسبت به همسایه بی بضاعت بیان نموده، از آن جمله فرموده است:
اذا اشتهی فاکهة فلیهد له فان لم یهد له فلیدخلها سرّاً ولایعطی صبیانه منها شیئاً یغایظون صبیانه.(291)

لزوم رعایت همسایگان

اگر به میوه تمایل یافت، موقع خریدن برای خود قدری هم برای همسایه فقیر بخرد و به او اهدا نماید، و اگر برای همسایه نخرید، میوه ای را که برای خود و خانواده خویش خریداری نموده، به طور پنهان داخل منزل ببرد و از آن میوه چیزی به طور آشکار به دست بچه های خود ندهد تا بچه های همسایه از دیدن میوه در دست آنان به غیظ نیایند و ناراحت نشوند.

فریضه زمامداران عادل

اسلام به افراد عادی که در گشایش اند توصیه نموده تا در مقابل فقرا و تهیدستان، تظاهر به داشتن نعمت ننمایند و از این شدیدتر تکلیفی است که به رعایت فقرا به عهده پیشوایان عادل و درستکار قرار داده و علی (ع) در این باره چنین فرموده است:
ان اللَّه تعالی فرض علی ائمّة العدل ان یقدروا انفسهم بضعفة النّاس کیلا یتبیغ بالفقیر فقره.(292)
خداوند به عهده ائمّه عدل و پیشوایان حق مقرّر داشته که زندگی خود را با تنگی بگذرانند و خویشتن را با ضعفای جامعه تطبیق دهند تا فقرا دچار هیجان نشوند و فقرشان مایه هلاکشان نگردد.
74
ولا تردّ دعائی علیّ ردّاً، فانّی لا اجعل لک ضّاً، ولا ادعو معک ندّاً.
امام سجاد علیه السلام در این قطعه از دعای شریف مکارم الاخلاق به پیشگاه الهی عرض می کند: بار الها! دعای مرا به خودم برمگردان و از استجابت محرومم مفرما، زیرا من در مقام توحید، نه برای تو مخالفی قرار داده ام و نه با تو مماثل و همتایی را خوانده ام.