فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

اسلام و تعاونهای قانونی

در مقررّات و قوانین دینی و همچنین در تعالیم اخلاقی و اجتماعی اسلام، فقرا و مستمندان از جهت اقتصادی و مالی و همچنین در سایر روابط عمومی مورد کمال حمایت و تکریم اند و اولیای گرامی اسلام عملاً این وظیفه مقدّس را به بهترین وجه نسبت به آنان رعایت می نمودند. توضیح درباره تمام ابعاد این موضوع نیاز به کتاب مستقلّی دارد و در اینجا به مناسبت بحث، چند جمله کوتاهی درباره بعضی از جهات به عرض شنوندگان محترم می رسد. اول: زکات از جمله درآمدهای مهم بیت المال مسلمین است و اولین مورد مصرف آن، به صریح قرآن شریف، فقرا هستند.
انّما الصّدقات للفقراء.(288)
دوم، زکات فطر از جمله فرایض دینی است و در سراسر جهان تمام مسلمانان واجد شرایط موظّف اند به عدد همه اعضای خانواده خویش، از صغیر و کبیر، به فقرایی که استحقاق دارند بپردازند.
سوم، کفّارت و جرایم که یکی از اقلام مهم پرداختهای اسلامی است و در تمام دوره سال جریان دارد، از جمله مصارف قابل ملاحظه آنها پرداختن به فقیران و سیر کردن گرسنگان است. کمکهای مردمی به عنوان صله رحم، همسایه فقیر، عمل معروف، صدقات مستحب، و دیگر خدماتی از این قبیل بسیار است و درباره هر یک از آنها روایاتی رسیده که فقط به ذکر یک روایت درباره همسایه اکتفا می شود:
عن النّبی صلّی اللَّه علیه وآله: بمؤمن من بات شعبان ریّان وجاره جائع ظمان.(289)
رسول اکرم (ص) فرمود: مؤمن نیست کسی که شب کند در حالی که از غذا و آب سیر و سیراب است و همسایه اش گرسنه و تشنه.

رعایت احترام فقرا در جامعه

رعایت احترام فقرا از جهت اخلاقی و اجتماعی نیز مورد کمال توجّه پیشوایان دینی است.
عن الرّضا علیه السلام قال: من لقی فقیرا مسلماً فسلّم علیه خلاف سلامه علی الاغنیاء لقی اللَّه عزوجل یوم القیامة وهو علیه غصبان.(290)
حضرت رضا(ع) فرمود: کسی که فقیر مسلمانی را ملاقات نماید، بر او سلام کند غیر از سلامی که به اغنیا می نماید، در قیامت خداوند را ملاقات می کند در حالی که به وی خشمگین است.
از جمله توصیه های اسلام به مسلمانان این است که در مقابل چشم فقرا و کودکانشان به داشتن نعمت تظاهر ننمایید و بر رنج و ناراحتی آنان نیفزایید. رسول اکرم صلی الله علیه و آله ضمن حدیثی وظایف اخلاقی همسایه ای را که در گشایش است نسبت به همسایه بی بضاعت بیان نموده، از آن جمله فرموده است:
اذا اشتهی فاکهة فلیهد له فان لم یهد له فلیدخلها سرّاً ولایعطی صبیانه منها شیئاً یغایظون صبیانه.(291)

لزوم رعایت همسایگان

اگر به میوه تمایل یافت، موقع خریدن برای خود قدری هم برای همسایه فقیر بخرد و به او اهدا نماید، و اگر برای همسایه نخرید، میوه ای را که برای خود و خانواده خویش خریداری نموده، به طور پنهان داخل منزل ببرد و از آن میوه چیزی به طور آشکار به دست بچه های خود ندهد تا بچه های همسایه از دیدن میوه در دست آنان به غیظ نیایند و ناراحت نشوند.