فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

خطر عقیده مرجئه در اسلام

عن علی علیه السلام قال: علموا صبیانکم من علمنا. ما ینفعهم اللَّه به، لاتغلب علیهم المرجئة برأیها.(274)
علی (ع) فرمود: به فرزندان خود از علم ما بیاموزید آن را که خداوند از ان راه به آنان نفع می رساند. مبادا که مرجئه با رأی خود بر آنان پیروز گردد.
عن ابیعبد اللَّه علیه السلام قال: بادروا احداثکم بالحدیث قبل ان یسبقکم الیه المرجئة.(275)
امام صادق (ع) فرمود: شما برای آموختن حدیث به نوجوانانتان سبقت بگیرید، قبل از آنکه مرجئه بر شما پیشی گیرد و آنان را گمراه نماید.
به فضل الهی، سخنان ائمّه معصومین علیه السلام و مجاهدات اصحاب عالی قدر و بزرگوارشان اثر مفید گذارد و با حمایتهایی که زمامداران قدرتمند بنی امیّه از مرجئه می نمودند نتوانستند در پیروان قرآن شریف نفوذ کنند و افکار آنان را از مسیر حق بگردانند.
هم اکنون پس از گذشت قرون متمادی، مسلمانان دین شناس می دانند که عمل صالح در شرع مقدّس تا چه حد مورد توجّه است، آگاهند که خداوند پیوسته مردم را با اعمالشان امتحان می نماید و درستکاران را از نادرستان تمیز می دهد. آزمایش و اختیار مردم مجاری متعددی دارد.
یکی از آن مجاری، قدرت است: قدرت مال، قدرت مقام، قدرت جاه، قدرت کلام، و دیگر قدرتهایی از این قبیل. به طور کلّی، به دست آمدن قدرت بیش و کم در مردن مؤثّر است و تحوّلی در افکار و اعمالشان به وجود می آورد، بعضی بر اثر پاکی نفس و کرامت خلق، افرادی شایسته و لایق اند و بر اثر قدرت پاکتر و بهتر می شوند و خوب امتحان می دهند، و بعضی سرافکنده از امتحان بیرون می آیند. قرآن شریف درباره قدرت مالی فرموده است:
ان الانسان لیطغی. ان راه استغنی.(276)

آزمایش صاحبان قدرت

آدمی بر اثر تمکّن مالی از صراط مستقیم منحرف می گردد و به سرکشی و طغیان گرایش می یابد.
عن علیّ علیه السلام قال: المال مادّة الشّهوات.(277)
علی (ع) فرموده: مال، منشأ و مادّه شهوات است، یعنی آدمی با تمکّن مالی در مسیر شهوات و لذّت گرایی قدم می گذارد و در آن راه پیشروی می کند و ممکن است به گناهانی بسیار بزرگ آلوده گردد.
امتحانات مالی به قدری سنگین است که امام معصوم، حضرت علیّ بن الحسین علیه السلام، در جمله اول دعای مورد بحث امروز، به پیشگاه خداوند عرض می کند:
ولا تفتنّی بالسّعة.
بار الها! با گشایش وسعه مالی، مرا مورد آزمایش قرار مده.

آزمایش مال

امتحان خداوند در زمینه سعه مال، حتمی و اجتناب ناپذیر است. امام (ع) برای آنکه در معرض امتحانات سنگین قرار نگیرد، زیرا خداوند می خواهد که به او سعه مالی و ثروت زیاد ندهد تا با آزمایشهای سخت باری تعالی مواجه نگردد. این جمله دعا برای عموم مردم بسیار آموزنده است. آن حضرت با آنکه معصوم است و از خطایا منزّه برای آنکه در مضیقه امتحان واقع نشود، از خداوند می خواهد به او سعه مالی ندهد، امّا بعضی از افراد عادی در حال تهیدستی می گویند: اگر خداوند به ما ثروت عنایت کند، چنین و چنان می نماییم و بخوبی انجام وظیفه می کنیم. ممکن است در آن موقع از روی خلوص و پاکی سخن بگویند، اما نمی دانند ثروت افکارشان را عوض می کند، آنان را دگرگون می سازد و ممکن است بر اثر امتحان مالی سقوط کنند و برای همیشه دچار بدبختی و سیه روزی گردند. به شرحی که توصیخ داده می شود، ثعلبة بن حاطب که از انصار بود، به این آزمایش سخت مبتلا گردید و از عهده امتحان برنیامد، زیرا بر اثر حبّ مال از پرداخت زکات واجب سر باز زد و خداوند درباره تخلّف وی آیه نازل فرمود. او در ایّام تهیدستی شرفیاب محضر رسول اکرم (ص) شد.
فقال للنّبّی صلّی اللَّه علیه و آله: ادع اللَّه ان یرزقنی مالاً. فقال یا ثعلبة: قلیل تؤدّی شکره خیر من کثیر لا تطیقه، اما لک فی رسول اللَّه اسوة حسنة؟ ثم اتاه بعد ذلک. فقال یا رسول اللَّه! ادع اللَّه ان یرزقنی مالاً والّذی بعثک بالحق لئن رزقنی اللَّه مالاً لاعطینّ کلّ ذیحق حقّه. فقال صلّی اللَّه علیه وآله: اللهم ارزق ثعلبة مالاً. قال فاتّخذ غنماً فنمت کما ینمو الدود. فضاقت علیه المدینة فتنحّی عنها. فنزل وادیاً من اودیتها. ثمّ کثرت نمواً حتّی تباعد عن المدینة. فاشتغل بذلک عن الجمعة والجماعة وبعث رسول اللَّه (ص) الیه المصدق لیأخذ الصّدقة فابی وبخل وقال ما هذه الاّ اخت الجزیة. فقال رسول اللَّه: یا ویح ثعلبة وانزل اللَّه تعالی: ومنهم من عاقداللَّه لئن آتانا من فضله لنصّدّقنّ ولنکوننّ من الصّالحین. فلمّا آتاهم من فضله بخلوا به وتولّوا وهم معرضون.(278)