فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

شفاعت شفعاء در قیامت

مجرای دوم برای نیل به مغفرت باری تعالی، شفاعت شفعاء در عرصه قیامت است. کسانی که در دنیا نتوانسته یا نخواسته اند با توبه، خویشتن را مشمول عفو الهی نمایند و از فیض مغفرتش برخوردار گردند، ممکن است در قیامت با اذن باری تعالی از شفاعت کسانی که حق شفاعت دارند بهره مند شوند، به عفو و بخشش خداوند دست یابند، و به عذاب گناهانشان معذّب و مبتلا نگردند.
ظل اللَّه یا سایه خداوند یکی از فیضهای بسیار مهم حضرت باری تعالی است. این فیض ممکن است از راه اطاعت و بندگی او به دست آید یا از مجرای خدمت به انسانها و دستگیری از افتادگی و کارهایی نظیر اینها. در واقع وسیله پوشش و عامل ظلّ کارهایی است که برای خداوند انجام می شود، ولی امام سجاد(ع) در دعای خود این قبیل ظلّ را که سایبانش عمل مخلوق مستند به ذات اقدس او باشد و بس. می توان گفت: مصداق درخواست امام زین العابدین(ع) ظلّی است که سایبانش رضوان اللَّه باشد. رضوان خداوند فقط وابسته به ذات اقدس اوست؛ رضوان خداوند آنقدر بلند پایه و رفیع است که قرآن شریف آن را از عالی ترین درجات بهشت و تمام محتویاتش بزرگتر خوانده و فرموده است:

عظمت رضوان الهی

وعد اللَّه المؤمنین والمومنات جنات تجری من تحتها الانهار خالدین فیها و مساکن طیبة فی جنات عدن و رضوان من اللَّه اکبر ذلک هو الفوز العظیم.(219)
خداوند به مردان و زنان با ایمان بهشت را وعده فرموده که از زیر درختانش نهرها جاری است و در آن به طور جاودان مستقرّند و در بهشت عدن که عالی ترین مقام است، جایگاههایی برای سکونت وجود دارد که زندگی در آنها بسیار مطبوع و گواراست، اما خشنودی و رضای حضرت باری تعالی بزرگتر است و این عطایا برای افراد با ایمان پیروزی و موفقیتی است عظیم.
روی عن النبی صلی اللَّه علیه و آله انه قال: عدن دار اللَّه التی لم ترها عین ولم تخطر علی قلب بشر، لایسکنها غیر ثلاثة: النبیین والصدیقین والشهداء.(220)
از رسول اکرم (ص) روایت شده که فرموده: عدن خانه خداوند است، خانه ای است که نه چشم آن را دیده و نه به قلب بشر خطور نموده است. در بهشت عدن جز سه گروه سکونت ندارند. پیمبران و صدیقین و شهدا.
امام زین العابدین (ع) در جمله اول دعای مورد بحث امروز، به پیشگاه خداوند عرض می کند:
واظلنی فی ذراک.
بار الها! مرا در سایه خودت قرار ده. سایه ای که پوشش آن مستند به ذات اقدس تو باشد.
به شرحی که توضیح داده شد، بعید نیست گفته شود: امام سجاد(ع) در این جمله دعا از خداوند می خواهد که همواره در ظلّ او و در پوشش رضوان ذات اقدسش مستقر باشد.
حضرت علی بن الحسین علیه السلام در جمله دوم دعای مورد بحث امروز عرض می کند:
وجللنی رضاک: بار الها! تمام وجود مرا با جامعه رضا و خشنودیت بپوشان.

معنی جلله در کلام امام (ع)

جلله غطاه، ومنه جلل المطر الارض اذا عمها و طبقها فلم یدع شیئاً الا غطی علیه.(221)
جلله یعنی او را پوشاند و بر همین اساس وقتی که باران ببارد و تمام زمین را فرا گیرد، گفته می شود: جلل المطر، یعنی باران هیچ جای زمین را فروگذار نکرد جز اینکه آنرا پوشاند و فرا گرفت.
اولیای گرامی اسلام در سخنان خود مکرّر کلمه رضا را به کار برده و در دو مقام، دو معنی از آن اراده فرموده و به پیروان خود توصیه نموده اند. اول آنکه در گفتار و رفتار خود مراقب رضای الهی باشند و برای خشنودی مخلوق، خدای را به غضب نیاورند.
عن النبی صلی اللَّه علیه و آله قال: من طلب رضا مخلوق بسخط الخالق سلط اللَّه عزوجل علیه ذلک المخلوق.(222)
رسول اکرم (ص) فرموده: هر کس رضایت مخلوقی را به سخط باری تعالی طلب نماید، خداوند آن مخلوق را بر وی مسلط خواهد نمود.
دوم آنکه قضای الهی را با رضایت خاطر و حسن قبول تلقی نمایند، خواه بر وفق میلشان باشد یا برخلاف میلشان.