فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

معنی غذاء و نعمت

الغداء ما یغتدی به من الطعام والشراب. هو ما به نماء الجسم و قوامه. والنعمة ما قصد به الاحسان والنفع.(175)
غذاء چیزی است از خوردنی و نوشیدنی که با آن تغذیه می شود، نموّ جسم و قوام بدن وابسته به آن است. نعمت آن چیزی است که اعطا کننده اش قصد احسان و نفع رساندن داشته باشد.
بشر و دیگر موجودات زنده روی زمین به غذا احتیاج دارند. اگر به قدر کافی تغذیه کنند، نیرومند و توانا هستند و قوای آنها به خوبی انجام می کند. اگر تغذیه آنها ناقص باشد، فعالیتشان به نسبت ناقص خواهد بود، و اگر غذا نرسد، گرسنگی به حیاتشان خاتمه می دهد. از جمله آیات بزرگ حضرت باری تعالی، نظام متقن و محکمی است که برای تغذیه تمام موجودات زنده زمین پایه گذاری فرموده و در پرتو آن، حیات فردی و حیات فردی نوعی همه آنها محفوظ است و چرخهای زندگی در خشکی و دریا به گردش خود ادامه می دهند نباتات به طور طبیعی از آب و زمین و همچنین از هوا و آفتاب تغذیه می کنند، خود زنده می مانند و برای گیاهخواران و دانه خواران غذا می سازند. حیوانات گیاهخوار و پرندگان دانه خوار از روییدنی ها و دانه ها تغذیه می کنند، خودشان زنده می مانند و غذای درندگان و پرندگان گوشتخوار را تهیه می نمایند. جنین تا در رحم است، به وسیله جفت از وجود مادر تغذیه می کند و پیش از آنکه به دنیا بیاید، کارگاه شیر سازی پستان مادر به طور خودکار به راه می افتد تا همزمان با ولادت نوزاد، غذایش آماده و مهیا باشد. جالب آنکه شیر مادر که غذای طبیعی کودک است، عالی ترین و کاملترین غذا برای اوست و اگر از آن تغذیه کند، تمام نیازهای کودک برآورده می شود.

نظام عالم و تغذیه موجودات زنده

عن النبی صلی اللَّه علیه و آله قال: لیس للصبی لبن خیر من لبن امه.(176)
رسول اکرم (ص) فرموده: برای طفل، هیچ شیری بهتر از شیر مادر نیست.
بچه های حیوانات برّی و بحری از خزندگان، پرندگان، چرندگان، درندگان، و حشرات دو گروهاند، بعضی دورات کودکی ندارند مانند ماهی ها و حشرات، پس از آنکه تخم ریزی کردند، موقعی که بچه از تخم بیرون می آید به هدایت تکوینی باری تعالی، خود ش از پی غذا می رود و آنها که دوران کودکی دارند، بعضی برای تغذیه و زنده ماندن به مادر احتیاج دارند و بعضی به حمایت پدر نیز محتاجند و این برنامه ها با قلم قضای الهی، در لوح وجود همه آنها ثبت شده است. خلاصه آفریدگار حکیم از طرفی موجودات زنده را نیازمند به غذا آفریده و از طرف دیگر نظام حکیمانه جهان را به گونه ای پایه گذاری فرموده که به همه آنها غذا برسد و نیازشان بر طرف گردد.
وما من دابة فی الارض الا علی اللَّه رزقها.(177)
هیچ جنبنده ای روی زمین نیست، مگر آنکه رزقش به عهده خداوند است.

ارتزاق بشر و سایر موجودات

ارتزاق انسان از منابع طبیعی با ارتزاق نباتات و حیوانات از جهانی متفاوت است و در اینجا به ذکر دو مورد اکتفا می شود. اول: تکوین نبات و حیوان در طبیعت و ارتزاق آنها از یکدیگر در حدی است که بر طبق آن ساخته شده اند و نمی توانند چیزی بر کمّیّت و کیفیتش بیفزایند، اما انسان موجودی است عاقل و آزاد، خداوند به مشیّت حکیمانه خود او را از امتیازات مهمّی برخوردار نموده است. یک جا در قرآن شریف فرمود:
هو الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعاً.(178)
او خداوندی است که تمام آنچه را که در زمین است، برای شما آفریده.
و در جای دیگر کتاب مجید فرموده:
الک تر ان اللَّه سخر لکم ما فی الارض.(179)
نمی بینی که آفریدگار توانا تمام محتویات کره ارض را مسخّر ارضی در تأمین رفاه و بهبودی زندگی خویش بهره برداری نماید.