فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

بلایای گوناگون

اگر سؤال شود که چرا امام (ع) از بلاهایی که دفع آنها را خواستار شده است نام نبرده و تنها به ادای یک جمله کوتاه وادرأ عنی بلطفک اکتفا فرموده است؟ در پاسخ می توان گفت: بلایایی که ممکن است در طول زندگی دامنگیر انسانها شود به قدری زیاد است که به شمار نمی آید. اما به طور کلی و نوعی می توان قسمتی از آنها را به عنوان بلایای ارضی و سماوی، طبیعی و مصنوعی، تدریجی و ناگهانی، روحی و جسمی، حکومتی و مردمی، همگانی و فردی، و از این قبیل ذکر نمود. با مطالعه در یک آیه و حدیثی که ذیل آن آمده است تا اندازه ای متوجه می شویم که بلایا چقدر وسیع و گسترده است.
قل هو القادر علی ان بیعث علیکم عذاباً من فوقکم او من تحت ارجلکم او یلبسکم شیعاً ویذیق بعضکم بأس بعض.(169)
ای پیمبر گرامی! به مردم بگو: خداوند قادر است که عذابی را از بالای سر شما فرو فرستد یا از زیر پا معذّبتان نماید یا شما را به تفرّق و پراکندگی مبتلا کند و بعضی را به بلای بعض دیگر گرفتار سازد.

بلایایی از بالای سر

عذاب از بالای سر، مانند فرستادن بارانهای شدید و به جریان افتادن سیلهای سنگین بنیان کن که مردم را هلاک کند و منازل و مزارع و دامهای آنان را با سرعت نابود نماید، یا طوفانهای شدید و سریعی را در فضا به جریان اندازد، ساختمانها را فرو ریزد و مردم زیادی را مقتول و مجروح نماید، یا صاعقه فرستد و امواج آن مایه هلاکت افراد و از بین بردن اموالشان گردد، یا کوههای آتشفشان از بالای سر مردم فوران کند و با مواد مذاب و سنگهای گداخته که از دهانه آن خارج می شود، روستاها و قراء اطراف آن را ویران نماید و مردمی را که نتوانستند فرار کنند، طعمه مرگ سازد.
عذاب از زیر پا مانند زلزله که گاهی منازل را بکلی ویران می نماید، عده زیادی از زن و مرد و کودک زیر سقفها و دیوارهای فرو ریخته جان می سپارند، عده ای مجروح می شوند و آنان که زنده می مانند، اغلب تهیدست و بی بضاعت گشته و در شدت مضیقه به حیات خود ادامه می دهند.

بلایایی از زیر پا

گاهی دریا از زیر پای مردم پیشروی می نماید و منزلهای اطراف را خراب می کند، اهالی را متواری می نماید، و آنان را در زندگی به بلایا و شداید گوناگون مبتلا می سازد. گاهی مردم در جامعه گرفتار به بلایا و شداید گوناگون مبتلا می سازد. گاهی مردن در جامعه گرفتار اختلاف عقیده دینی و سیاسی می شوند، دسته بندی ها در آن موقع آغاز می گردد، گروهها در مقابل یکدیگر می ایستند، و در نتیجه آتش فتنه و فساد که عذاب بزرگ الهی است، بین آنان مشتعل می گردد و به بلاهای عظیم مبتلا می شوند.
عذابهایی که مذکور افتاد و می توان از این آیه برداشت نمود، اغلب بلایای طبیعی و مربوط به نظام آفرینش است، ولی در روایتی که ذیل این آیه آمده، امام (ع) از عذابهای غیر طبیعی نام برده است.
عن ابیعبد اللَّه علیه السلام قال: من فوقکم من السلاطین الظلمة و من تحت ارجلکم العبید السوء و من لا خیر فیه، أو یلبسکم شیعاً یضرب بعضکم ببعض بما یلقیه بینکم من العداوة والعصبیة و یذیق بعضکم بأس بعض هو سوء الجوار.(170)