فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

معنی درأ و لطف

به خواست خداوند توانا، این دو جمله از کلام حضرت زین العابدین (ع) موضوع بحث و سخنرانی امروز است. در آغاز لازم است معنای کلمه درأ و همچنین کلمه لطف که در دعای امام (ع) آمده است روشن شود. علامه سید علی خان می گوید:
درأ الشی ء درأ دفعه. اللطف الرفق والبر.(167)
درأ به معنای دفع کردن چیزی است، و لطف به معنای مدارا و نیکی نمودن است.
فی أسماءاللَّه تعالی اللطیف، هو الذی اجتمع له الرفق فی الفعل والعلم بدقائق المصالح وایصالها الی من قدرها له من خلقه.(168)
لطیف از اسماء حضرت باری تعالی است. او کسی است که در ذات مقدّسش مدارای در عمل، با علم و آگاهی به دقایق مصلحتها جمع شده تا آن را به فردی از مخلوق خود که درباره اش مقدر فرموده است، برساند.

بلایای گوناگون

اگر سؤال شود که چرا امام (ع) از بلاهایی که دفع آنها را خواستار شده است نام نبرده و تنها به ادای یک جمله کوتاه وادرأ عنی بلطفک اکتفا فرموده است؟ در پاسخ می توان گفت: بلایایی که ممکن است در طول زندگی دامنگیر انسانها شود به قدری زیاد است که به شمار نمی آید. اما به طور کلی و نوعی می توان قسمتی از آنها را به عنوان بلایای ارضی و سماوی، طبیعی و مصنوعی، تدریجی و ناگهانی، روحی و جسمی، حکومتی و مردمی، همگانی و فردی، و از این قبیل ذکر نمود. با مطالعه در یک آیه و حدیثی که ذیل آن آمده است تا اندازه ای متوجه می شویم که بلایا چقدر وسیع و گسترده است.
قل هو القادر علی ان بیعث علیکم عذاباً من فوقکم او من تحت ارجلکم او یلبسکم شیعاً ویذیق بعضکم بأس بعض.(169)
ای پیمبر گرامی! به مردم بگو: خداوند قادر است که عذابی را از بالای سر شما فرو فرستد یا از زیر پا معذّبتان نماید یا شما را به تفرّق و پراکندگی مبتلا کند و بعضی را به بلای بعض دیگر گرفتار سازد.

بلایایی از بالای سر

عذاب از بالای سر، مانند فرستادن بارانهای شدید و به جریان افتادن سیلهای سنگین بنیان کن که مردم را هلاک کند و منازل و مزارع و دامهای آنان را با سرعت نابود نماید، یا طوفانهای شدید و سریعی را در فضا به جریان اندازد، ساختمانها را فرو ریزد و مردم زیادی را مقتول و مجروح نماید، یا صاعقه فرستد و امواج آن مایه هلاکت افراد و از بین بردن اموالشان گردد، یا کوههای آتشفشان از بالای سر مردم فوران کند و با مواد مذاب و سنگهای گداخته که از دهانه آن خارج می شود، روستاها و قراء اطراف آن را ویران نماید و مردمی را که نتوانستند فرار کنند، طعمه مرگ سازد.
عذاب از زیر پا مانند زلزله که گاهی منازل را بکلی ویران می نماید، عده زیادی از زن و مرد و کودک زیر سقفها و دیوارهای فرو ریخته جان می سپارند، عده ای مجروح می شوند و آنان که زنده می مانند، اغلب تهیدست و بی بضاعت گشته و در شدت مضیقه به حیات خود ادامه می دهند.