فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

امام (ع) و درخواست ایمنی

حضرت زین العابدین (ع) برای آن روز از ذات اقدس الهی درخواست امنیت ضمیر و آرامش خاطر می نماید، و در واقع می خواهد عرض کند: بار الها! در آن روز که به فرمان تو ،ب خلق اولین و آخرین در عرصه محشر گرد می آیند، مشاهده مناظر قیامت، یاد موقفهای حساب، اعمالی که مورد موآخذه و پرسش قرار می گیرند، و خطراتی که بر آنها مترتّب می شود موجب شدیدترین ناراحتی و اضطراب فکر است. بار الها! تو در آن روز جانکاه و طاقتفرسا بر علی بن الحسین منّت بگذار و برای او موجباتی را فراهم آور که از ایمنی و آرامش خاطر برخوردار گردد.
امام سجاد(ع) در جمله سوم دعای مورد بحث امروز، به پیشگاه مقدس باری تعالی عرض می کند:
وامنحنی حسن الارشاد.
بار الها! نعمت حسن ارشاد و هدایت مردم را به من اعطا فرما.

تمنای هدایت خلق

گویی امام سجاد (ع) می خواهد عرض کند: بار الها! دنیای مردم بر اثر عیبجویی و بدزبانی به تلخی و رنجش خاطر می گذرد و در روز قیامت نیز گناه زبان، آنان را مورد موآخذه و کیفر قرار می دهد.
برای آنکه تا حدّ ممکن، این گناه کاهش یابد، باید موجبات هدایت و ارشاد مردم فراهم شود و خطرات این معصیت بزرگ خاطر نشان گردد، از این رو به عرض باری تعالی می رساند:
وامنحنی حسن الارشاد.
بار الها! به گونه ای موفقم نما که بتوانم به بهترین و مؤثرترین وجه، مردم را هدایت و ارشاد نمایم و عوارض ناشی از زبان را به آنان بفهمانم. نه تنها حضرت زین العابدین (ع) خواهان این خدمت بزرگ اسلامی بود، بلکه جدّ گرامیش، رسول اکرم (ص) و ائمه معصومین پیش از آن حضرت و بعد از آن حضرت، همه در این راه کوشا و جدی بودند و درباره اصلاح زبان مردم و مبارزه با گناه بدزبانی، سخن بسیار گفته اند و در اینجا به مناسبت جمله درخواست حضرت علی بن الحسین علیه السلام، بعضی از روایاتی که از آن حضرت و دیگر اولیای گرامی اسلام رسیده ذکر می شود، امید است ثمر بخش و مفید باشد.

هدایت در حفظ زبان

عن النبی صلی اللَّه علیه و آله قال: امسک لسانک فانها صدقة تتصدق بها علی نفسک. ثم قال: ولا یعرف عبد حقیقة الایمان حتی یحزن لسانه.(154)
رسول اکرم (ص) فرمود: زبانت را نگه دار، بی گمان حفظ زبان، صدقه ای است که برای خودت می پردازی. سپس فرمود: هیچ بنده ای به حقیقت ایمان عارف نمی شود، مگر آنکه زبان را از سخن باز دارد.
عن ابیجعفر علیه السلام قال: ان هذا اللسان مفتاح کل خیر و شر، فینبغی للمؤمن ان یختم علی لسانه کما یختم علی ذهبه و فضته، فان رسول اللَّه صلی اللَّه و آله قال: رحم اللَّه مؤمناً امسک لسانه من کل شر.(155)
امام باقر (ص) فرمود: زبان، کلید هر خیر و شری است. شایسته است که افراد با ایمان زبان خود را مهر کنند، همانطور که محفظه طلا و نقره خویش را مهر می نمایند. رسول اکرم (ص) فرموده است: رحمت خداوند شامل مؤمنی باد که زبان را از گفتن هر سخن شری نگاه می دارد.