فهرست کتاب


شرح و تفسیر دعای مکارم الاخلاق جلد سوم

محمد تقی فلسفی‏

درخواست نابجا

رسول اکرم (ص) بر مریضی وارد شد. پرسید: شما را چه شده است؟ عرض کرد: نماز مغرب را با به جماعت برگزار فرمودید، سوره قارعه را تلاوت نمودید. عرض کردم: بارالها! اگر از من نزد تو گناهی است که اراده دارای مرا در قیامت به کیفر آن عذاب نمایی، در آن عذاب تعجیل کن و در دنیا معذبم نما. بر اثر آن دعا، چنین شدم که ملاحظه می فرمایی.
فرمود: بد سخنی به زبان آوردی. چرا نگفتی بارالها! در دنیا به ما حسنه اعطا کن و در آخرت حسنه اعطا فرما و ما را از عذاب آخرت مصون و محفوظ بدار. سپس رسول اکرم (ص) درباره عارضه اش دعا نمود و بهبودی یافت.
63
و ارزقنی فوز المعاد و سلامة المرصاد .
به خواست خداوند توانا، این دو جمله از دعای شریف مکارم الاخلاق، موضوع بحث و سخنرانی امروز است. امام سجاد (ع) در جمله اول دعا، به پیشگاه خداوند عرض می کند: بارالها! پیروزی های روز جزا و نعمتهای جاوادان عالم آخرت را به من روزی فرما. در جمله دوم عرض می کند: بارالها! مرا از قنطره مراقبت روز حساب به سلامت بگذران.

دو درخواست سعادت بخش

این دو خواسته حضرت علی بن الحسین علیهما السلام که در دعا ذکر شده، با یکدیگر مرتبطاند. کسی که صراط قیامت را بخوبی طی می کند و از قنطره مرصاد به سلامت می گذرد، در بهشت جاودان وارد می شود، به سعادت ابدی که پیروزی واقعی است دست می یابد، و از نعمتهای جاودان عالم آخرت برخوردار می گردد.
برای روشن شدن جمله اول دعای امام، باید ابتدا معنای کلمه فوز را بدانیم. راغب می گوید:
الفوز الظفر بالخیر مع حصول السلامة . (58)
فوز عبارت از پیروزی و ظفر یافتن به خیر است، در صورتی که سلامت محفوظ بماند.
پس اگر کسی در خلال فعالیت برای نیل به پیروزی، سلامت خود را از دست بدهد، او پیروز نیست، مثلاً تاجری برای معاملات مهمی به کشوری دور دست می رود، معاملاتش را بخوبی انجام می دهد، سود فراوان می برد، ولی در خلال فعالیتهایی که داشته، روزی بر اثر یک تصادف ناگهانی، هر دو چشم را از دست می دهد و نابینا می گردد.

توضیحی درباره فوز

این تاجر در سفر تجارت به فوز و پیروزی نایل نیامده است، زیرا با چشم نابینا مراجعت می نماید. کلمه فوز از نظر لغت شامل تمام پیروزی های مادی و معنوی و همچنین دنیوی و اخروی است، پس اگر کسی به نعمتهای جاودان آخرت دست یابد، او نیز به فیوز رسیده است. ولی فوز و پیروزی در نظر یک انسان مادی و از دیدگاه یک ملسمان واقعی تفاوتهایی دارد که در اینجا پاره ای از آنها ذکر می شود.
اول: مادیگران، هستی را مساوی با ماده می دانند و موجود غیر مادی را نفی می کنند. به نظر اینان، انسان همانند سایر موجودات عالم پدیده ای است صد در صد مادی و مولود تصادف و اتفاق. حیاتش از طبیعت است و مرگش نیز از طبیعت، پرونده هستیش با آغاز زندگی طبیعی باز می شود و با فرا رسیدن مرگ برای همیشه بسته خواهد شد.
قرآن شریف نظریه اینان را در عبارتی کوتاه بیان فرموده است:
و قالوا ما هی الا حیاتنا الدنیا نموت و نحیا و ما یهلکنا الا الدهر و ما لهم بذلک من علم ان هم الا یظنون . (59)