فهرست کتاب


قضاوتهای امیرالمومنین علی علیه السلام

آیه الله علامه حاج شیخ محمد تقی تستری

37- ساعتی که نه از شب است و نه از روز

از علی - علیه السلام - پرسیدند؛ کدام ساعت است که نه از شب است و نه از روز؟
فرمود: ساعت قبل از طلوع آفتاب (214)

38- خواص نفوس

کمیل بن زیاد از امیرالمومنین - علیه السلام - از نفس پرسش نمودند؛ آن حضرت - علیه السلام - به او فرمود: کدام نفس؟
کمیل گفت: مگر بیش از یک نفس هست؟
امام - علیه السلام - فرمود: بلکه چهار نفس است: 1- نفس نامی نباتی. 2- نفس حیوانی. 3- نفس ناطقه قدسی. 4- نفس کلی الهی. و هر کدام از این نفوس، دارای پنج قوه و دو خاصه است.
اما قوای پنجگانه نفس نامی نباتی عبارتند از: 1- ماسکه. 2- جاذبه. 3- هاضمه. 4- دافعه. 5- مربیه. و دو خاصه آن عبارتند از: زیادت و نقصان و انبعاث آنها از کبد.
و اما قوای پنجگانه نفس حیوانی: 1- شنوایی. 2- بینایی. 3- بویایی.4- چشایی. 5- حس لامسه. و دو خاصه آن؛ رضا و غضب و انبعاث آنها از قلب.
و اما قوای پنجگانه نفس ناطقه: 1- فکر. 2- ذکر. 3- علم. 4- عمل. 5- انتباه. و مرکز انبعاثی در بدن نداشته و بسیار به نفس ملکوتی شبیه است. و دو خاصه آن؛ نزاهت و حکمت است.
و اما قوای پنجگانه نفس کلی الهی: 1- بقای در فناء. 2- عز در ذل.3- فقر در غنی. 4- صبر در بلا. 5- خوشی در رنج و زحمت. و دو خاصه آن؛ حلم و کرم و منشا و مبدا آن از خدای تعالی است که در قرآن کریم فرموده: و نفخنا فیه من روحنا؛ در آن از روح قدسی خویش بدمیدیم.
و بازگشت آن نیز به سوی اوست چنانچه فرموده: (یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه؛ ای نفس قدسی مطمئن و دل آرام به یاد خدا امروز به حضور پروردگارت باز آی که تو خشنود به نعمتهای ابدی او و او راضی از اعمال نیک توست. و عقل هم وسط و در میان همه این نفوس، تا کسی بدون فکر و اندیشه، سخنی بر زبان نیارد (215)

39- معنای قدر

مردی نزد امیرالمومنین - علیه السلام - آمده و گفت: مرا از قدر آگاه کن.
امام - علیه السلام - به او فرمود: دریایی است ژرف در آن وارد نشو...
مرد گفت: مرا از قدر آگاه کن!
امام فرمود: راهی است تاریک در آن گام منه.
مرد گفت: مرا از قدر آگاه کن.
امام - علیه السلام - فرمود: سر خداست، خود را به زحمت مینداز!
مرد گفت: مرا از قدر آگاه کن.
امام - علیه السلام - فرمود: حال که اصرار می ورزی، از تو می پرسم آیا رحمت خدا از برای بندگان پیش از اعمال بندگان بوده و یا اعمال بندگان پیش از رحمت خدا؟
مرد گفت: بلکه رحمت خدا پیش از اعمال بندگان. در این موقع امام علیه السلام به حاضران رو کرده و فرمود: برخیزید! و بر برادر خود سلام کنید که او الحال اسلام آورد و پیش از این کافر بود!
مرد اندکی رفت و سپس برگشته گفت: یا امیرالمومنین! آیا به مشیت و اراده اول است که بر می خیزیم و می نشینیم و قبض و بسط به عمل می آوریم؟
امیرالمومنین - علیه السلام - فرمود: که تو در مشیت و نسبت به آن دوری، بدان و آگاه باش که من سه مسأله از تو می پرسم که خدا از برایت در چیزی از آنها راه بیرون رفتنی را قرار ندهد؛ مرا خبر ده که آیا بندگان را آفریده چنان که خود خواسته یا چنان که ایشان خواسته اند؟
عرض کرد، چنانکه خود خواسته.
حضرت فرمود که: خدا بندگان را آفریده به جهت آنچه خود خواسته یا به جهت آنچه ایشان خواسته اند؟
عرض کرد که: به جهت آنچه خود خواسته.
حضرت فرمود: که در روز قیامت به نزد او می آیند چنان که خود خواسته یا چنان که ایشان خواسته اند عرض کرد: چنان که او خواسته.
حضرت فرمود: برخیز! که از مشیت چیزی برای تو نیست، و اختیار آن نداری (216)