بشنو از نی

علی صفایی حائری‏

نگاهی کلی

ابو حمزه، دعایی است مه دوازده مرحله را در خود دارد.
این دعا با توجه شروع می شود؛ توجه به نظام ها و سنت ها و توجه به حرکتها و سستی ها، توجه به ذنب ها و گناه هایی نه در سطح همین گناه های معدود، که تلقی تو در حرکت های شتابنده از گناه عوض می شود؛ حتی لرزش ها گناه های بزرگی هستند. داستان از این قرار است مه تو اگر بمانی و حرکت نکنی، می گندی و می گندانی و اگر حرکت کنی و نشتابی، مانع راه شتابندها خواهی بود؛که در این اتوبان سرعت های محدود مزاحم است و درگیر می آورد و اگر شتاب برداشتی آن وقت دیگر باید روی لرزش ها و حتی تعادل هوای چرخ ها حساب بکنی. آنچه برای تازه راه افتاده ها و یا ماندگارها مسأله خواهد بود. ماشینی که راه نیفتاده هر چه فرمانش را بچرخانی خطری نمی بیند و همین طور ماشینی که آرام می رود، انحراف هایش خیلی خطرناک نیستند، اما در سرعت های زیاد، سرعتی بالاتر از سرعت نود، یکدهم ثانیه انحراف و لرزش سی هزار کیلومتر انحراف است. اگر می بینی که آدم با حرص و شیطان با کبر و پسر آدم با بخل و یونس با شتابش گرفتار آن همه رنج و تبعید و زندان شدند، به خاطر همین نکته است که شتاب برداشته بودند و توقع ها از آنها بالاتر رفته بود و الا من که جامع الشرایط هستم و همه ی این ها و جز این ها را با هم دارم، به آن همه مبتلا نشده ام؛چون توقع ها در حرکتها بالا می رود. کودکی که تازه قلم بدست گرفته و آب و بابایش از لوله های آب شهر هم درازتر و کشیده تر است، صد آفرین می گیرد، اما هنگامی که استاد خط می شود، باید حتی رنگ و یک میلی متر کم و زیاد را هم در نظر بیاورد وگرنه کنارش می گذارند.
هنگام حرکت، گناه هایی مطرح می شود که ماندگارها حتی تصورش را هم نمی توانند. اما در آن دعا چهار استغفار دارد:
از هر لذتی به جز یاد او
واز هر راحتی به جز انس او
و از هر سروری به جز قرب او
واز هر اشتغالی به جز طاعت او. این ها این گونه از گناه تلقی دارند. و ذنب راه رفته ها در این سطح است. اگر لذت غذایی و یا بر خوردی آنها را بگیرد، این برای آنها گناه است.
و اگر پس از رنجها و خستگی ها، در کنار چشمه ای آرام بگیرند و راحت شوند، این گناه است. و اگر از چیزی جز قرب او، با نگاهی و لبخندی و یا محبتی و هدیه ای مسرور شوند تا ین گناه است.
دعای ابو حمزه با این توجه ها آغاز می شود؛با توجه به خویشتن و عظمت هایش، با توجه به غفلت ها و ذنب ها و سستی ها و تندروی ها...و با توجه به ضرورت تأدیب و این که بیرون کردن از راه ضربه خوردن دارد و با توجه به این که تأدیب شکل ها دارد، از عذاب و قهر، از تبعید و طرد، از چوبکاری کردن و مهر و چشم پوشی کردن و صفح.
این مرحله در دو جمله اول دعا خلاصه می شود؛ الهی لاتودبنی بعقوبتک و لاتمکر بی فی حیلتک.

حیرت و تنهایی

پس از این مرحله، مرحله ی حیرت می رسد. تویی که توجه نداری و نظام ها و خطرها و پرتگاه ها را نمی شناسی و راه ها و بیراهه ها را نمی دانی، هیچگاه نمی مانی و حیرتی نخواهی داشت. حیرت از آن لحظه آغاز می شود که تو به این همه آگاه می کنی و اینجاست که این مرحله را در این جمله ها می بینی؛
من این لی الخیر یا رب و الا من عندک .
من این لی النجاه و لاتستطاع الابک.
لاالذی احسن استغنی عن عونک و رحمتک.
ولا الذی اساءو اجترءعلیک و لم یرضک خرج عن قدرتک...
یارب، یارب، یارب،.

امن

تا خیال می کنی که تویی و تنهایی، این همه حیرت است و رنج. اما آنجا که می یابی او شروع کرده و او را خوانده و این دعا و خواندن تو، از اوست و این نوای تو، از اوست، آنجا به امن می رسی، با تو، تو را شناختم؛
بک عزفتک و انت دللتنی علیک و دعوتنی الیک. و لولا انت، لم أدر ما أنت.
حمد
این است که تو پس از آن همه ذنب و حیرت و امن، اکنون، به حمد می رسی؛
الحمد لله ایذی اعوه و ان کنت بطیئاحین یدعونی.