فهرست کتاب


تفسیر و مفسران (جلد اول)

آیت الله محمد هادی معرفت

10. ابن جُرَیج

عبدالملک بن عبدالعزیز بن جریج؛ اصالتا رومی است. در سال 80 در مکه متولد شد و به سال 150 در همان جا وفات یافت. او فقیه حرم مکی و امام اهل حجاز شمرده می شود و اول کسی است که در جمع و تدوین حدیث، نظم و ترتیب خاصی را در مکه به وجود آورد.
احمد بن حنبل درباره او می گوید: او گنجینه دانش بود. در فراگیری دانش شهره بود. آراء ابن عباس را در تفسیر از شاگردان او فرا گرفت. ابن جریج تفسیری دارد که مأخذ طبری و ثعلبی و دیگران بوده است. نسخه ای از آن نزد سید بن طاووس بوده که از آن به نسخة عتیقة جیدة یاد می کند و در کتاب سعد السعود که به سال 651 تألیف شده است، بخش هایی از آن را نقل می کند.(1360)
این تفسیر با استخراج و تحقیق علی حسن عبدالغنی در مصر به چاپ رسیده است.(1361) شرح حال او هنگام بیان اسناد تفسیری منسوب به ابن عباس (سند پنجم) گذشت.

11. یحیی بن کثیر

ابوالنضر یحیی بن کثیر (متوفای حدود 150) از اصحاب حسن بصری به شمار می رود و از عطاء بن سائب، تابعی معروف، روایت دارد. ابن حجر او را از جمله راویان امام جعفر بن محمد صادق (علیه السلام) می شمارد و از ساجی نقل می کند که درباره او گفته است: به پیروی از مذهب تشیع شهرت دارد. رجالیات عامه او را از حیث صحت روایت، ضعیف شمرده اند؛(1362) ولی عمرو بن علی درباره او می گوید: از روی عمد لب به دروغ نگشوده است؛ گرچه گاه خطا یا اشتباه دارد.
سال وفات او را مشخص نکرده اند، ولی وفات حسن بصری در سال 110 و وفات عطاء بن سائب در سال 136 و وفات امام صادق (علیه السلام) در سال 148 روی داده است. بنابراین، وی تا نیمه های قرن دوم حیات داشته است.
طبرسی در تفسیر آیه و أتوا به متشابها(1363) و غیره از او روایت دارد.(1364)

12. مقاتل بن حیان

ابو بسطام مقاتل بن حیان نَبَطی بلخی معروف به خراز (متوفای 150) تفسیری دارد که ابو جعفر طبری و ثعلبی از آن بهره گرفته اند.
وی از سعید بن مسیب و عکرمه و شهر بن حوشب و قتاده و ضحاک و دیگر بزرگان تابعان و اتباع تابعان روایت دارد. ابن حبان او را در ثقات آورده است.(1365)