فهرست کتاب


تفسیر و مفسران (جلد اول)

آیت الله محمد هادی معرفت

1. قرآن؛

چون قراین و دلایل موجود در کلام هر گوینده، خود بهترین شاهد برای کشف مقصود وی و پی بردن به هدف وی به شمار می آید؛ قرآن نیز از این قاعده مستثنا نیست. قرآن هم - بنا به قول امیر مؤمنان (علیه السلام) - گویایی برخی از آیاتش به یک دیگر وابسته است و بعضی از آن گواه برخی دیگر است. و ینطق بعضه ببعض و یشهد بعضه علی بعض.(1338)

2. احادیث پیامبر و اقوال صحابه؛

پرسش پیرامون معانی تعدادی از آیات قرآن در عهد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بسیار بود و پیامبر هم همان گونه که مأمور ابلاغ بود، مامور تبیین قرآن نیز بود؛ لذا از آن سوال و جواب ها مجموعه عظیمی را گرد آورد. این مجموعه، همچون ذخیره ای سرشار در اختیار صحابه قرار داشت و آنان، آن را به تابعان پس از خود سپردند. در گذشته، حدیث مسروق بن اجدع را در این باره که به توصیف فراگیری صحابه از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و میزان دانش هر یک از صحابه پرداخته بود آوردیم.

3. در نظر گرفتن اسباب النزول؛

و مناسبت هایی که باعث نزول یک یا چند آیه یا یک سوره یا کمتر و بیشتر است؛ زیرا آنان به راحتی به اسباب النزول دسترسی داشتند. هم ایشانند که این اسباب النزول را در ضمن آثار و اخبار خود نقل کرده اند. از آنجا که آیات دارای شأن نزول به مناسبت حوادث خاصی نازل شده و به جوانب و خصوصیات ویژه ای نظر دارد که در درون آن حوادث و مناسبت ها نهفته است، شأن نزول، بهترین دلیل برای زدودن ابهامات حاصله در برخی تعابیر قرآنی ناظر به آن حوادث است. کسانی که در آن عهد، عهد تابعان - می زیسته اند، یا خودشان مستقیما در متن حوادث حضور داشتند و یا قادر بودند که با شاهدان عینی آن صحنه ها دیدار کنند و از زبان آنان بشنوند. این منبع که یکی از سرشارترین منابع در جهت رفع ابهام از برخی ظواهر آیات به شمار می رود به راحتی در دسترس تابعان بود.