فهرست کتاب


مردان علم در میدان عمل جلد 4

سید نعمت الله حسینی‏‏‏‏‏‏

هوش فوق العاده فاضل هندی

محمد بن حسن معروف به فاضل هندی از شاگردان ملا محمد باقر مجلسی علیه الرحمه است. در کشف اللثام خود نوشته است قبل از بلوغ به مرتبه اجتهاد رسیده است. گویند شاه سلطان حسین صفوی از مجلسی کسی را خواست که عالم و غیر مکلف باشد تا به حرمسرای او درآید و زنان را تعلیم مسائل نماید، مجلسی فاضل هندی را که طفل بود فرستاد، او به تعلیم مسائل اشتغال داشت، پس روزی ناگاه چشم خود را گرفته از حرمسرا بیرون آمد. از سبب آن سؤال کردند گفت نن در همان ساعت به حد بلوغ رسیدم و چشمهای خود را بستم که زنان را نبینم و بیرون آمدم.
او بسیار فقیر بود و با کتابت امرار معاش می کرد. هنوز سیزده سال تمام نکرده بود که از تحصیل معقول و منقول فارغ شد و چون سن او از ده گذشت شروع کرد به نوشتن کتب و رسائل و تعلیقات، و کتابهایی در علوم ادبیه و اصول دینیه و فقهیه تصنیف کرد مانند ملخص التلخیص و شرح آن و مناهج السویه در شرح روضة البهیه که شرح لمعه است، و آن کتاب مبسوط و پر فایده است و تاریخ ختام آن هزار و هشتاد و هشت است. عمرش در آن زمان بیست و پنج سال بوده است. کشف اللثام شرح قواعد علامه است.
و نیز کتابهای ارزنده دیگری دارد که در صغر سن نوشته.
او در هند نشو و نما کرده و با مخالفین مباحثات و مناظرات عجیبی داشته لذا به فاضل هندی مشهور است.
فاضل هندی در دیباچه کتاب کشف اللثام گفته که فخرالمحققین قبل از ده سالگی کتب معقول و منقول را در نزد والد خود علامه خوانده است و خواستار تألیف کتاب قواعد شد، و گفته است: از فضل خدا بعید نیست که من هم فارغ التحصیل شدم از معقول و منقول و حال آنکه سیزده سال نشده بودم و شروع کردم به تصنیف و حال آنکه به یازده سالگی نرسیده بودم و تصنیف کردم پیش از آن زیاده از ده کتاب از متون و شروح و حواشی و کتب دیگر، هشت ساله بودم که مطول و مختصر تلخیص تفتازانی را درس می گفتم.
صاحب قصص العلماء در ذیل این مطلب می نویسد شهید ثانی در شرح بدایه و در درایه نوشته است: در زمان مأمون الرشید طفل چهارساله ای را آوردند که با علمای آن عصر در قیاس و استدلال مناظره نماید و او را به دوش می کشیدند و می بردند و می آوردند و چون گرسنه می شد برای اطعام گریه می کرد.(956)
- هوش

تیزهوشی دشتکی شیرازی

استاد البشر و العقل الحادی عشر غیاث الدین منصور دشتکی شیرازی در بیست سالگی از ضبط علوم مستغنی و فارغ گردیده و در چهارده سالگی داعیه مناظره با علامه دوانی را در خود دیده در سنه 936 جناب خاتم المجتهدین محقق کرکی از عراق عرب به تبریز آمده و از جانب سلطان نهایت احترام دید به امیر غیاث الدین مذکور طریقه محبت مسلوک فرمود. گویند که این دو بزرگوار با هم قرار دادند که در یک هفته جناب محقق کتاب شرح تجرید را نزد میر بخواند و در هفته دیگر جناب میر کتاب قواعد را از جناب محقق استفاده نماید، مدتی بر این منوال گذشت تا آنکه مفسدان سخن چین مابین این دو بزرگوار را بهم زدند، پس جناب میر از منصب صدارت استعفا جست و به شیراز مراجعت نمود و در سنه 948 به رحمت ایزدی پیوست و در جوار پدرش دفن شد.(957)
- تحصیل

تیزهوشی دشتکی شیرازی

استاد البشر و العقل الحادی عشر غیاث الدین منصور دشتکی شیرازی در بیست سالگی از ضبط علوم مستغنی و فارغ گردیده و در چهارده سالگی داعیه مناظره با علامه دوانی را در خود دیده در سنه 936 جناب خاتم المجتهدین محقق کرکی از عراق عرب به تبریز آمده و از جانب سلطان نهایت احترام دید به امیر غیاث الدین مذکور طریقه محبت مسلوک فرمود. گویند که این دو بزرگوار با هم قرار دادند که در یک هفته جناب محقق کتاب شرح تجرید را نزد میر بخواند و در هفته دیگر جناب میر کتاب قواعد را از جناب محقق استفاده نماید، مدتی بر این منوال گذشت تا آنکه مفسدان سخن چین مابین این دو بزرگوار را بهم زدند، پس جناب میر از منصب صدارت استعفا جست و به شیراز مراجعت نمود و در سنه 948 به رحمت ایزدی پیوست و در جوار پدرش دفن شد.(958)
- شیخ صدوق