فهرست کتاب


مردان علم در میدان عمل جلد 4

سید نعمت الله حسینی‏‏‏‏‏‏

قدرت نمائی سید محمد باقر شفتی در دربار شاه

محمد شاه به اصفهان لشکرکشی نموده بود که تا قدرت خود را به رخ مرحوم آیت الله سید محمد باقر شفتی بکشد، قصص العلماء در این مورد واقعه جالب و تاریخی را نقل می کند:
با اینکه لشکرکشی کاملی صورت گرفته بود تا قدرت سید را در هم بشکند و مجموعه اتباع و انصار او به زور، متفرق شده بودند، ولی او همچنان می توانست با نخوت و تحقیر شرعی به محمد شاه بنگرد و ناظران به وضوح این عمل او را موجه می شمردند.
سید بر استری سوار شده و به سوی عمارت هفت دست که اقامتگاه شاه بود روانه شد و علی نقی که از اهالی حجاز بوده و قرآن را با لحن حجازی نیکو می خوانده و در وقت صبح در نماز سید در مسجد بیدآباد تکبیر می گفت که صوت او را نیم فرسخ از بیرون شهر قوافل می شنیدند، در پیش روی سید به قرائت اشتغال داشت، هنگامی که به عمارت هفت دست رسید عمداً یا بر حسب اتفاق این آیه شریفه را تلاوت می کرد: حتی اذا اتوا علی واد النمل قالت نملة یا ایها النمل ادخلوا مساکنکم لایحطمنکم سلیمان و جنوده و هم لایشعرون. (470)
سربازان و درباریان در عمارت گرداگرد آن شخصیت مقدس ازدحام کردند اما تراکم جمعیت به حدی رسیده بود که بسیاری نتوانستند به سید دست یابند، ناچار به بوسیدن سمهای استر او بسنده کردند.(471)
و چون به در سرای شاهی رسیدند این آیه را تلاوت کرد: انا ارسلنا فرعون فعصی فرعون الرسول. (472)

گزارش سفیر آمریکا از قدرت و نفوذ ملا علی کنی

بنجامین اولین سفیر آمریکا است که در عهد سلطنت ناصرالدین شاه به ایران آمد، او در گزارش خود به قدرت مجتهدین پرداخته و با اشاره به مرجع تقلید آن زمان مرحوم آقای آیت الله ملا علی کنی برداشت خود را از موقعیت این مرجع و سایر روحانیون چنین ابراز می کند:
مفسرین قوانین و حکام شرع روحانیون هستند که آنها را مجتهد می نامند و مجتهد اعلم که مرجع تقلید است، در حقیقت عالیترین مقام قضائی ایران است و این شخص در حال حاضر حاج ملا علی کنی است...
حاج ملا علی کنی مردی مسن، محترم و خیلی باوقار و هیبت است ولی علیرغم مقام و موقعیت خود زندگی مجلل و باشکوهی ندارد و خیلی ساده و معمولی بسر می برد با آنکه املاک و دارائی هم دارد، معهذا در صدد نمایش دادن آنها نیست و در کمال سادگی زندگی می کند، موقعی که از منزل خارج می شود فقط سوار یک قاطر سفید رنگ می گردد و یک نوکر همراه او است ولی مردم وقتی از آمدن او مطلع می شوند از هر طرف نزد وی می آیند و مانند یک وجود فوق طبیعی از این روحانی استقبال می کنند، یک اشاره از طرف او کافی است که شاه را از تخت سلطنت به زیر آورد و هر فرمان و دستوری که درباره خارجیان و غیرمسلمانان صادر کند فوراً از طرف مردم اجرا می گردد، سربازان گارد محافظ سفارت در تهران به من می گفتند: با آنکه از طرف شاه مأمور محافظت جان من و اعضای سفارت شده اند اگر حاج ملا علی کنی به آنها دستور دهد بدون درنگ من و دیگر اعضای سفارت را خواهند گشت.
خوشبختانه مردی که این همه قدرت و نفوذ کلام دارد کسی است که خیلی رئوف و مهربان و ملایم است و هیچ وقت دستورات شدیدی صادر نمی کند ولی به هر حال باید توجه داشت که هیچ کار اجتماعی در ایران بدون نظر و صلاحدید او انجام نمی گیرد.(473)

گزارش سرجان ملکم انگلیسی از قدرت و نفوذ علما

سرجان ملکم انگلیسی که با مأموریت سیاسی عازم ایران شده است در کتاب خود نوشته است: علمای ملت که عبارت از قضات و مجتهدین هستند، همیشه مرجع رعایای بی دست و پا و حامی فقرا و ضعفا و بیچارگانند اعاظم این طایفه به حدی محترمند که از سلاطین کمتر بیم دارند و هر وقت مخالف شریعت و عدالت حادث شود خلق رجوع به ایشان و احکام ایشان می کنند و احکام عموماً جاری است، تا وقتی که وضع مملکت اقتضای آلات حرب نکند.
ملکم با اشاره به اینکه بعد از نادر شاه علما نه منصبی دارند و نه آن را می پذیرند، می نویسد: اما به جهت فرط فضیلت و زهد و صلاحیتی که در ایشان است اهالی هر شهر که مجتهدی در آن سکنی دارد بالطبع و الاتفاق به ایشان رجوع کرده مجتهدین را هادی راه نجات و حامی از ظلم بغات و طغات می دانند و چنان در تعظیم و تجلیل ایشان مبالغه می نمایند که جبارترین سلاطین نیز مجبور است که در این امر متابعت خلق را نموده از روی اعتقاد یا تکلف مجتهد را رعایت و احترام کند.(474)
و در ادامه سخنانش با اشاره به احترام شاهان نسبت به مجتهدین می نویسد: لکن فایده اهالی ایران از این طایفه همین نیست که گاه گاهی در احکام عدالت از ایشان استعانت جویند بلکه شریعت را اعتبار است به سبب صلاحیتی که در نفس امنای شرعست و پادشاه را یارای آن نیست که رد احکام ایشان کنند... خانه ایشان پناهگاه مظلومان است و بعضی اوقات شهری را به واسطه وجود شخصی از این طبقه بخشیده و معاف داشته اند.(475)