فهرست کتاب


مردان علم در میدان عمل جلد 4

سید نعمت الله حسینی‏‏‏‏‏‏

علماء واسطه اند که علوم را از اهل بیت علیه السلام گرفته و به شیعیان برسانند

شیخ ابوعلی طبرسی در کتاب احتجاج از ابی حمزه نقل فرموده که او گفت: روزی حسن بصری نزد حضرت امام محمد باقر - علیه السلام - آمد و گفت نزد تو آمده ام تا از تو معانی بعضی آیات و کلام الهی را سؤال کنم پس آن حضرت فرمودند که تو فقیه بصره نیستی؟ حسن گفت: چنین می گویند آن حضرت فرمودند که پس جمیع اهل بصره از تو اخذ مسائل می کنند؟ گفت: بلی آن حضرت گفت: کاری عظیم بر گردن گرفته ای و به من از تو خبری رسیده نمی دانم که چناست یا بر تو دروغ بسته اند؟ حسن گفت: آن کدام است؟ حضرت فرمودند: آنکه می گویند که تو قائل شده ای که خدای تعالی بندگان را خلق نموده و امور ایشان را به ایشان تفویض نموده حسن ساکت شد، آنگاه حضرت فرمودند که در کتاب خدای تعالی دیده باشی آنکه در شأن بعضی فرموده اند که انک آمن آیا آن کس را بعد از ورود این کلام در شأن او خوفی عارض می شود یا نه؟ حسن گفت: نه، آن حضرت گفتند که من آیتی را بر تو خواندم که گمان من آنست که تو تفسیر آن نه به وجهی که مقصود از آنست کرده ای و هرگاه چنین کرده باشی هلاک شده ای و دیگران را نیز از مقلدان خود هلاک کرده ای. حسن گفت: آن آیه کدام است؟ گفت: آنجا که حق تعالی می فرماید:
و جعلنا بینهم و بین القری التی بارکنا فیها قری ظاهرة و قدرنا فیها السر .
تا آنجا که فرموده است آمنین، ای حسن به من رسیده که تو به مردم فتوا داده ای که مراد از قری مکه است و حال آنکه حاجیان مکه را راه می زنند و اهل آنجا را می ترسانند و مال ایشان را می برند پس چگونه ایمن باشند؟ (پس مقصود از آیه آن نیست که تو گفته ای) بلکه خدای تعالی درباره ما اهل بیت مثلها زده است، و آن قراء مبارکه و ضمیر بینهم راجع است به کسانی که اقرار به فضل و حق ما داشته باشند، و مراد از (قراء ظاهره) اهل علم از راویان اخبار ماست که احکام الهی را از ما اخذ نموده و به شیعیان ما رسانند.
و حاصل معنی آیه آنست که گردانیدیم میان شیعه اهل بیت و قرای مبارکه که اهل بیت اند قرای ظاهره را که راویان احادیث و علوم ایشانند تا علوم ایشان را به شیعه ایشان رسانند و سیر کنایه از علم است زیرا علوم ما در حلال و حرام و فرایض و احکام سیر می کند بسوی آن زمره کدام و مراد از آمنین کسانیند که آن علوم را از معدن خود که به آن مأمورند اخذ نمایند ایمن خواهند بود از شک و زوال زیرا که علوم آسمانی به ذریه مصطفی منتهی شده و مائیم آن ذریه نه تو و اشباه تو.(106)
- فضائل

علماء واسطه اند که علوم را از اهل بیت علیه السلام گرفته و به شیعیان برسانند

شیخ ابوعلی طبرسی در کتاب احتجاج از ابی حمزه نقل فرموده که او گفت: روزی حسن بصری نزد حضرت امام محمد باقر - علیه السلام - آمد و گفت نزد تو آمده ام تا از تو معانی بعضی آیات و کلام الهی را سؤال کنم پس آن حضرت فرمودند که تو فقیه بصره نیستی؟ حسن گفت: چنین می گویند آن حضرت فرمودند که پس جمیع اهل بصره از تو اخذ مسائل می کنند؟ گفت: بلی آن حضرت گفت: کاری عظیم بر گردن گرفته ای و به من از تو خبری رسیده نمی دانم که چناست یا بر تو دروغ بسته اند؟ حسن گفت: آن کدام است؟ حضرت فرمودند: آنکه می گویند که تو قائل شده ای که خدای تعالی بندگان را خلق نموده و امور ایشان را به ایشان تفویض نموده حسن ساکت شد، آنگاه حضرت فرمودند که در کتاب خدای تعالی دیده باشی آنکه در شأن بعضی فرموده اند که انک آمن آیا آن کس را بعد از ورود این کلام در شأن او خوفی عارض می شود یا نه؟ حسن گفت: نه، آن حضرت گفتند که من آیتی را بر تو خواندم که گمان من آنست که تو تفسیر آن نه به وجهی که مقصود از آنست کرده ای و هرگاه چنین کرده باشی هلاک شده ای و دیگران را نیز از مقلدان خود هلاک کرده ای. حسن گفت: آن آیه کدام است؟ گفت: آنجا که حق تعالی می فرماید:
و جعلنا بینهم و بین القری التی بارکنا فیها قری ظاهرة و قدرنا فیها السر .
تا آنجا که فرموده است آمنین، ای حسن به من رسیده که تو به مردم فتوا داده ای که مراد از قری مکه است و حال آنکه حاجیان مکه را راه می زنند و اهل آنجا را می ترسانند و مال ایشان را می برند پس چگونه ایمن باشند؟ (پس مقصود از آیه آن نیست که تو گفته ای) بلکه خدای تعالی درباره ما اهل بیت مثلها زده است، و آن قراء مبارکه و ضمیر بینهم راجع است به کسانی که اقرار به فضل و حق ما داشته باشند، و مراد از (قراء ظاهره) اهل علم از راویان اخبار ماست که احکام الهی را از ما اخذ نموده و به شیعیان ما رسانند.
و حاصل معنی آیه آنست که گردانیدیم میان شیعه اهل بیت و قرای مبارکه که اهل بیت اند قرای ظاهره را که راویان احادیث و علوم ایشانند تا علوم ایشان را به شیعه ایشان رسانند و سیر کنایه از علم است زیرا علوم ما در حلال و حرام و فرایض و احکام سیر می کند بسوی آن زمره کدام و مراد از آمنین کسانیند که آن علوم را از معدن خود که به آن مأمورند اخذ نمایند ایمن خواهند بود از شک و زوال زیرا که علوم آسمانی به ذریه مصطفی منتهی شده و مائیم آن ذریه نه تو و اشباه تو.(107)
- امام صادق(ع)

علوم را از اهل بیت عصمت باید فراگرفت

قال الصادق علیه السلام: کل علم یخرج عن هذا البیت فهو باطل امام صادق - علیه السلام - فرمود: هر علم که از این خانه (اشاره به خانه خود کرد) بیرون نیاید آن باطل است.
و نیز فرمود: اذا اردت العلم الصحیح فخذه عن هذا البیت .
به بعضی از اصحاب خود فرمود: اگر علم صحیح را خواستی آن را از اهل این بیت اخذ نما. زیرا که علم صحیح را روایت می کنیم شرح حکمت و فصل الخطاب به ما عطاء شده است.(108)
- علم