فهرست کتاب


مردان علم در میدان عمل جلد 4

سید نعمت الله حسینی‏‏‏‏‏‏

اهمیت علم و عالم از نظر رسول خدا صلی الله علیه و آله

عن انس عن النبی صلی الله علیه و آله: اخلصوا اعمالکم و اعزوا لاسلام، قالوا یا رسول الله و کیف نعز الاسلام؟ قال بالحضور عند العلماء لتعلم العلم بالرد علی اهل الاهواء فان من رد علیهم و ارادوا به وجه الله فله عبادة الثقلین الجن و الانس و من رد علیهم و اراد به وجه الله فله عبادة اهل مکة منذ خلقت، فقیل یا رسول الله فالمرائی یؤجر بعلمه؟ قال: ان الله اقضی علی نفسه من اعز الاسلام و اراد به وجه الله فله عبادة اهل مکة منذ خلقت ولو لم یرد فقد حرم النار علی وجهه. (54)
پیامبر اکرم فرمود: اعمالتان را خالص و اسلام را عزیز نمائید عرض کردند چگونه اسلام را عزیز کنیم؟ فرمود: با حضور در نزد علما برای یاد گرفتن علم کسی که دانش بیاموزد و جواب اهل هوا را بدهد در بحث با آنها برای رضای خدا، برای او است ثواب عبادت ثقلین و جن و انس.
عرض کردند یا رسول الله ریاکار هم از عملش بهره ای دارد؟ فرمود: کسی که فقط خالصاً لوجه الله برای عزت اسلام کار می کند برای برای اوست ثواب اهل مکه از وقتی خلق شده اند ولی اگر قصدش فقط برای خدا نباشد (با این حال) خدا آتش جهنم را بر او حرام کرده است.
- بانوان وارسته

گروهی از بانوان شیعه که دانشمند بودند

محدث خبیر حاج شیخ عباس قمی در کتاب فوائد الرضویه به مناسبت اینکه دختر شهید اول بانوئی دانشمند بوده است گروهی از بانوان دانشمند شیعه را نام می برد که بی مناسبت نیست که ما نیز به اختصار از آنها نام ببریم.
1- فاطمه دختر دانشمند شهید اول، و ملقب به ست المشایخ یعنی بانوی مشایخ و علمای بزرگ.
در امل الامل می نویسد: ام الحسن فاطمه، دختر شهید اول دانشمندی فاضل و فقیهی شایسته و عابده بوده است. من از استادانم شنیدم که از وی ستایش می کردند او از پدرش و ابن معیه استاد پدرش اجازه روایت داشت، پدرش شهید نیز از وی ستایش می نمود و دستور می داد که بانوان در نماز به او اقتدا کنند و در احکام خود، به وی مراجعه کنند.(55)
2- فاطمه دختر ابن معیه، مؤلف ریاض العلماء پس از آنکه از دختر شهید نام می برد، می گوید: بانوی دیگری همتای وی در عصر او بوده که او نیز دانشمندی برگزیده و محدث و گویا همنام او فاطمه بوده است، این فاطمه دختر تاج الدین ابن معیه و سیده المشایخ خوانده می شده و از پدرش ابن معیه روایت می کرده است.
3- آمنه خاتون دختر مجلسی اول بانوئی فقیه و فاضل و صالحه و همسراستاد ملا محمد صالح مازندرانی که داستان ازدواج این دو همسر فاضل در جلد اول مردان علم در میدان عمل به تفضیل ذکر شده است، آمنه بیگم مادر آقا هادی فرزند ملاصالح است.
4- حمیده دختر مولی محمد شریف رویدشتی از توابع اصفهان بود حمیده بانوئی فاضل و عالم و عارف به فقه و علم رجال، و دارای حواشی و تدقیقات بر کتب حدیث همچون کتاب استبصار شیخ طوسی و غیره بوده است. پدر دانشمندش از شاگردان شیخ بهائی است او دخترش را می ستوده و او را علامتة با دو تا می خوانده است، یک تا علامت مبالغه و تاء دیگر علامت تأنیث.
5- فاطمه دختر حمیده نامبرده، او نیز بانوئی دانشمند و پارسا بوده است.
6- فاطمه دختر شیخ محمد بن احمد بن عبدالله بن حازم عکبری، بانوئی فاضل و عالم و فقیه و از استادان محمد بن معیه حسنی بوده است و شهید اول بواسطه ابن معیه از او روایت می کند.
7- فاطمه دختر سید رضی الدین علی بن طاووس است. سید بن طاووس پدرش در کتاب سعد السعود می نویسد: قرآنی کامل در چهار جزء را وقف دخترم فاطمه که حافظ قرآن کریم است و آن را در زمانی که سنش کمتر از نه سال بود از حفظ کرده است نمودم. سید بن طاووس به وی و خواهر این بانو که او نیز دانشمند بوده است اجازه داده است.
8- مادر سید بن طاووس، نیز از بزرگان دانشمندان بوده است چنانچه در ریاض العلماء گفته است.
9- دختر شیخ علی منشار و همسر شیخ بهائی که فضیلتش در شرح همسرش شیخ بهائی نقل شده است. و از صاحب ریاض العلماء نقل است که فرموده: ما شنیدیم از بعضی از معمرین ثقات که ایام زندگانی آن بانوی عالمه را درک کرده بودند، می گفتند: که آن مخدره در فقه و حدیث و مانند آنها درس می فرمود و طایفه نسوان بر او قرائت می کردند.
10- دختر سید مرتضی دانشمندی بزرگوار بوده و از عمویش سید رضی کتاب نهج البلاغه را روایت کرده و شیخ عبدالرحیم بغدادی معروف به ابن اخوه استاد قطب الدین راوندی از وی روایت می کند.
11- همسر شهید اول مؤلف امل الامل می نویسد ام علی همسر شهید اول بانوئی فاضله و پارسائی فقیهه و عابده بوده، شهید او را می ستود و زنان را امر می کرد که در اخذ مسائل دینی به وی مراجعه نمایند چنانکه می دانیم بانوان دانشمند شیعه منحصر به این عده نیستند، در اغلب کتب رجال شیعه و سنی بابی هم اختصاص به بانوانی دارد که جزو دانایان امت بوده اند و از ناقلان آثار و راویان اخبار در فقه و حدیث و تفسیر و اخلاق به شمار رفته اند و تعداد آنها نیز زیاد است خواستاران به کتابهای رجال مراجعه کنند.(56)
- عالم

گروهی از بانوان شیعه که دانشمند بودند

محدث خبیر حاج شیخ عباس قمی در کتاب فوائد الرضویه به مناسبت اینکه دختر شهید اول بانوئی دانشمند بوده است گروهی از بانوان دانشمند شیعه را نام می برد که بی مناسبت نیست که ما نیز به اختصار از آنها نام ببریم.
1- فاطمه دختر دانشمند شهید اول، و ملقب به ست المشایخ یعنی بانوی مشایخ و علمای بزرگ.
در امل الامل می نویسد: ام الحسن فاطمه، دختر شهید اول دانشمندی فاضل و فقیهی شایسته و عابده بوده است. من از استادانم شنیدم که از وی ستایش می کردند او از پدرش و ابن معیه استاد پدرش اجازه روایت داشت، پدرش شهید نیز از وی ستایش می نمود و دستور می داد که بانوان در نماز به او اقتدا کنند و در احکام خود، به وی مراجعه کنند.(57)
2- فاطمه دختر ابن معیه، مؤلف ریاض العلماء پس از آنکه از دختر شهید نام می برد، می گوید: بانوی دیگری همتای وی در عصر او بوده که او نیز دانشمندی برگزیده و محدث و گویا همنام او فاطمه بوده است، این فاطمه دختر تاج الدین ابن معیه و سیده المشایخ خوانده می شده و از پدرش ابن معیه روایت می کرده است.
3- آمنه خاتون دختر مجلسی اول بانوئی فقیه و فاضل و صالحه و همسراستاد ملا محمد صالح مازندرانی که داستان ازدواج این دو همسر فاضل در جلد اول مردان علم در میدان عمل به تفضیل ذکر شده است، آمنه بیگم مادر آقا هادی فرزند ملاصالح است.
4- حمیده دختر مولی محمد شریف رویدشتی از توابع اصفهان بود حمیده بانوئی فاضل و عالم و عارف به فقه و علم رجال، و دارای حواشی و تدقیقات بر کتب حدیث همچون کتاب استبصار شیخ طوسی و غیره بوده است. پدر دانشمندش از شاگردان شیخ بهائی است او دخترش را می ستوده و او را علامتة با دو تا می خوانده است، یک تا علامت مبالغه و تاء دیگر علامت تأنیث.
5- فاطمه دختر حمیده نامبرده، او نیز بانوئی دانشمند و پارسا بوده است.
6- فاطمه دختر شیخ محمد بن احمد بن عبدالله بن حازم عکبری، بانوئی فاضل و عالم و فقیه و از استادان محمد بن معیه حسنی بوده است و شهید اول بواسطه ابن معیه از او روایت می کند.
7- فاطمه دختر سید رضی الدین علی بن طاووس است. سید بن طاووس پدرش در کتاب سعد السعود می نویسد: قرآنی کامل در چهار جزء را وقف دخترم فاطمه که حافظ قرآن کریم است و آن را در زمانی که سنش کمتر از نه سال بود از حفظ کرده است نمودم. سید بن طاووس به وی و خواهر این بانو که او نیز دانشمند بوده است اجازه داده است.
8- مادر سید بن طاووس، نیز از بزرگان دانشمندان بوده است چنانچه در ریاض العلماء گفته است.
9- دختر شیخ علی منشار و همسر شیخ بهائی که فضیلتش در شرح همسرش شیخ بهائی نقل شده است. و از صاحب ریاض العلماء نقل است که فرموده: ما شنیدیم از بعضی از معمرین ثقات که ایام زندگانی آن بانوی عالمه را درک کرده بودند، می گفتند: که آن مخدره در فقه و حدیث و مانند آنها درس می فرمود و طایفه نسوان بر او قرائت می کردند.
10- دختر سید مرتضی دانشمندی بزرگوار بوده و از عمویش سید رضی کتاب نهج البلاغه را روایت کرده و شیخ عبدالرحیم بغدادی معروف به ابن اخوه استاد قطب الدین راوندی از وی روایت می کند.
11- همسر شهید اول مؤلف امل الامل می نویسد ام علی همسر شهید اول بانوئی فاضله و پارسائی فقیهه و عابده بوده، شهید او را می ستود و زنان را امر می کرد که در اخذ مسائل دینی به وی مراجعه نمایند چنانکه می دانیم بانوان دانشمند شیعه منحصر به این عده نیستند، در اغلب کتب رجال شیعه و سنی بابی هم اختصاص به بانوانی دارد که جزو دانایان امت بوده اند و از ناقلان آثار و راویان اخبار در فقه و حدیث و تفسیر و اخلاق به شمار رفته اند و تعداد آنها نیز زیاد است خواستاران به کتابهای رجال مراجعه کنند.(58)
- بانوان وارسته