فهرست کتاب


مردان علم در میدان عمل جلد 4

سید نعمت الله حسینی‏‏‏‏‏‏

سخن بوذرجمهر در فضیلت علم بر مال

از بوذرجمهر حکیم پرسیدند: علم بهتر است یا مال؟ گفت: علم، گفتند: پس چرا علما به سراغ اغنیا می روند ولی اغنیا به سراغ علما نمی روند؟
بوذرجمهر گفت: ذلک لمعرفة العلماء بفضل المال و جهل الاغنیاء بفضل العلم ؛ یعنی این بدان جهت است که علما فضیلت و ارزش مال را می دانند و آثار و فوائد و برکات علم و عالم آگاهی ندارند لذا به سراغ علم و عالم نمی روند. و همین دلیل بر فضیلت و برتری علم و عالم است بر ثروت و ثروتمندان
این شعر منسوب به ابی نصر فارابی است:
هدب النفس بالعلوم لترقی - وتری الکل فهی للکل بیت
انما النفس کالزجاجة و العقل - سراج و حکمة الله زیت
فاذا اشرقت فانک حی - و اذا اظلمت فانک میت
نفس را که با علوم و دانش پاکیزه کن تا به درجات عالیه نائل شوی و هر چیزی را ببینی و درک کنی چون اوست خانه هر چیز.
در حقیقت نفس چون شیشه است و عقل چراغ و علم و حکمت الهی روغن چراغ است وقتی آن چراغ روشن است تو زنده ای و هر وقت خاموش شد تو مرده ای.
دیگری گفته است:
هنگامی که مال با علم و دانش همراه نباشد، پس کاش آن مال در سعیر و جهنم باد، آن دنیائی که بر تو جمعست صرفنظر کن آیا راضی هستی که تو جزء خران شمرده شوی.
اذا المال لم یقرن بعلم - فلیت المال فی درک السعیر
هب الدنیا لک اجتمعت جمیعا - اترضی ان تعد مع الحمیر (33)
ابن عثمان گوید: در مجمعی که سلمان فارسی در آن بود و مشغول مذاکره و یاد خدا بودند، حضرت رسول خدا - صلی الله علیه و آله - وارد شد و به سوی آنان تشریف آورد، آنان به احترام رسول خدا کلام خود را قطع کرده و ساکت شدند.
حضرت فرمود: ما کنتم تقولون فانی رأیت الرحمة تنزل علیکم فاجیب ان اشارککم فیها ؛ چه می گفتید من دیدم رحمت بر شما نازل می شود، که دوست داشتم من هم در آن با شما شرکت داشته باشم.(34)
قال رسول الله صلی الله علیه و آله اتبعوا العلماء فانهم سرج الدنیا و مصابیح الاخرة ؛ از دانشمندان پیروی کنید به درستی که آنان چراغهای فروزان دنیا و آخرتند.(35)
عن النبی صلی الله علیه و آله: من ظن ان للعلم غایة فقد بخسه حظه و وضعه فی غیر منزلة التی وضعه الله تعالی بها حیث یقول: و ما اوتیتم من العلم الا قلیلا (36)
پیامبر گرامی اسلام فرموده است کسی که گمان دارد برای علم پایانی است در حقیقت مقام علم را پائین آورده و قدر و منزلت آن را کوچک شمرده است آن قدر و منزلتی که خداوند تعیین کرده است. چون فرموده است شما از علم بهره مند نیستید مگر اندکی.(37)
از حکیمی پرسیدند کیست که همه علوم را بداند؟ گفت: همگان و چون فراگرفتن همه علوم غیرممکن است بنابراین باید همت گماشت که بهترین علوم را یاد گرفت و آن علم به اصول و فروع است چون یاد گرفتن آنها انسان را به سعادت دو جهانی می رساند و جهل به آنها باعث ضلالت و گمراهی است.
ما حوی العلم جمیعا احد - لا، ولو مارسه الف سنه
انما العلم بعید غوره - فخذوا من کل شی ء احسنه
یعنی هیچ کس نتوانسته همه علم را یاد بگیرد، گرچه هزار سال کوشش کرده باشد جز این نیست که رسیدن به کنه علم بعید است پس فراگیر از هر چیزی نیکویش را، لذا پیامبر گرامی اسلام فرمود:
ما عبدالله بشی ء افضل من فقه و لفقیه و احد اشد علی الشیطان من الف عابد.
خداوند پرستش نشده است به چیزی که برتر از فقه باشد یک عالم فقیه شدیدتر است بر شیطان از هزار عابد.(38)
- علم

چند روایت در فضیلت علم و عالم

قال رسول الله صلی الله علیه و آله: ان الله یطاع بالعلم و یعبد بالعلم و خیر الدنیا و الاخرة مع العلم و شر الدنیا و الاخرة مع الجهل (39)
رسول اکرم فرموده است خداوند بوسیله علم اطاعت می شود، خیر دنیا و آخرت با علم است و شر دنیا و آخرت در اثر جهل است.
عن الجواد علیه السلام قال: الفقه لمن کل غال و سلم الی کل عال (40)
امام جواد - علیه السلام - فرموده است: دین شناسی قیمت هر متاع گرانقدر و نردبان ترقی برای وصول به هر مقام بلندی است.
عن العالم علیه السلام قال: الفقه مفتاح البصیرة و تمام العبادة و السبب الی المنزل الرفیعة و حاز المرء المرتبة الجلیلة فی الدین و الدنیا.
حضرت موسی بن جعفر - علیه السلام - فرموده: دین شناسی کلید بینش و دل آگاهی و عبادت کامل است، آدمی بوسیله علم می تواند به مدارج عالی دست یابد و در امور دین و دنیا رتبه بزرگی را احراز نماید.(41)
- فقه

چند روایت در فضیلت علم و عالم

قال رسول الله صلی الله علیه و آله: ان الله یطاع بالعلم و یعبد بالعلم و خیر الدنیا و الاخرة مع العلم و شر الدنیا و الاخرة مع الجهل (42)
رسول اکرم فرموده است خداوند بوسیله علم اطاعت می شود، خیر دنیا و آخرت با علم است و شر دنیا و آخرت در اثر جهل است.
عن الجواد علیه السلام قال: الفقه لمن کل غال و سلم الی کل عال (43)
امام جواد - علیه السلام - فرموده است: دین شناسی قیمت هر متاع گرانقدر و نردبان ترقی برای وصول به هر مقام بلندی است.
عن العالم علیه السلام قال: الفقه مفتاح البصیرة و تمام العبادة و السبب الی المنزل الرفیعة و حاز المرء المرتبة الجلیلة فی الدین و الدنیا.
حضرت موسی بن جعفر - علیه السلام - فرموده: دین شناسی کلید بینش و دل آگاهی و عبادت کامل است، آدمی بوسیله علم می تواند به مدارج عالی دست یابد و در امور دین و دنیا رتبه بزرگی را احراز نماید.(44)
- سفارش