فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

بخشش های متوکل:

بیت المال مسلمین دارایی شخصی متوکل بشمار می رفت و هر گونه می خواست به مصرف می رساند و خواسته ها و شهواتش را اعمال و ارضا می کرد. به هر کس می خواست می بخشید و از هر که اراده می کرد باز می داشت. مسعودی می گوید: در هیچ زمانی بخشش های خلفا به پای عطاهای متوکل نرسیده بود.(702)
مهمترین کسانی که از حاتم بخشی های او بهره مند می شدند عبارت بودند از:
الف - خنیاگران و رقاصان.
ب - کنیزان دربار که به چهار هراز تن می رسیدند.
ج - دلقک ها و لودگان.
د - شاعرانی که با دریافت صله های کلان اشعاری علیه اهل بیت می سرودند و عباسیان را بالاتر از آنان بر می شمردند.
اموال و غنائمی که بایستی صرف مصالح و منافع و پیشرفت مسلمانان می گشت بدون کمترین حساب و منطقی در اختیار گروه های بالا قرار می گرفت تا رونق دربار را حفظ کنند.

میهمانی برکوار:

(703) یکی از بزرگترین و پرخرج ترین میهمانی هایی که در عالم عرب و اسلام برگزار شد، ختنه سوران یکی از فرزندان متوکل بود که مبالغ هنگفتی هزینه در بر داشت. عمرانی تصویری از این مراسم را در اختیار ما می گذارد:
سفره بزرگی بر کناره دجله انداختند و طبقات مختلف مردم نهار خوردند و پس از آن جام های شراب به گردش در آمد و همگی نوشیدند. متوکل دستور داد تا سکه های طلا و نقره درهم آمیخته را در کیسه های بزرگ بیاورند و خود در میان آنان بر سریری بلند قرار گرفت و به منادی گفت که جار بزند: هر کس قدحی شراب بنوشد سه مشت از سکه های طلا و نقره برگیرد! پس هر یک سه مشت برگرفتند و همچنین این کار تا پایان روز ادامه یافت.
علاوه بر آن، متوکل دستور داد تا دینار و درهم های درهم آمیخته را وسط مجلس بر یکدیگر بریزند تا آنکه دیواری از سکه به وجود آمد و مانع دیدار طرف دیگر گشت. آنگاه منادی بانگ زد: امیرالمؤمنین غارت این سکه ها را برای شما روا دانسته است و همه ریختند و آنها را برداشتند. هوا که تاریک شد شمع های عنبرین روشن کردند و طول بعضی از آنها به اندازه درخت خرما بود. برخی از شمع ها را کنار دجله گذاشتند و آنچنان آن قسمت روشن شد که آدم می توانست از آن سوی دجله به کمک نور این شمع ها نوشته ها را بخواند.
متوکل سرمست از افتخار و کامرانی به یکی از کهنسالان و معمّرین رو کرد و پرسید: مهمانی برکوار (با این عظمت) کجا و میهمانی فم الصلح کجا؟! - دعوت فم الصلح جشن ازدواج با پوران دختر حسن بن سهل بود که از بی نظیرترین مراسم پر هزینه تاریخ بشمار می رود - پیرمرد در پاسخ خود به گوشه ای از این مراسم اشاره کرده گفت:
نمی توانم به تفصیل بگویم امّا برای شاهد مثال و استدلال بر نظر خود باید عرض کنم که: در میهمانی فم الصلح بر کنار دهکده کوهی از جگر و سر مرغ، اردک، مرغابی، گوسفند و انواع شکار و پرندگان تلمبار شده بود تا جایی که لشکر را بوی تعفن گرفت و حسن بن سهل ناچار شد به وسیله شتران بعضی از آنها را منتقل کرده در دجله بریزد لیکن تا چند روز نمی شد از آب دجله نوشید زیرا بوی گندیدگی پیدا کرده بود. امّا ای امیرالمؤمنین! در میهمانی برکوار دیدم که خدمتکاران و غلامانت بر جگر و سر حیوانات با یکدیگر نزاع می کنند؟.
متوکل از پاسخ او درمانده شد و گفت: پناه بر خدا کاری برای ما نگذاشتند تا به نام خودمان نیت کنیم و ما را به آن یاد کنند....(704)

جشن بیعت:

متوکل در جشنی که به مناسبت بیعت گرفتن برای سه فرزندش: محمّد ملقب به منتصر، زبیر ملقب به معتز و ابراهیم ملقب به مؤید بر پا داشت اموال و دارایی بسیاری تباه کرد و هزینه سنگینی بر بیت المال تحمیل نمود.
این جشن در تاریخ دوشنبه اول ماه محرم سال 236 ه بپا شد و همه مردم بدان دعوت شدند، مبالغ صرف شده آدمی را مبهوت می کند. متوکل در کاخ جعفری واقع در سامرّا که خود آن را بنیان نهاده بود و هفت فرسنگ طول و یک فرسنگ عرض داشت خوانی گسترد به طول چهار فرسنگ با این همه جای سوزن انداختن نبود و قصر، انباشته از مدعوین بود. در آن روز با سبدهای بزرگ ظرف های مشک، کافور و مجسمه های عنبرین را از خزانه ها بدانجا منتقل کردند و فضا را عطرآگین نمودند و در برابر مردم گل ها و عطرهای دیگر قرار دادند. هر کس جامی می نوشید عنبر و مشک را بخود می زد یا در آستین نگاه می داشت و یا آنکه به غلام خود می سپرد. هر چه تمام می شد مجدداً می آوردند و از صبح تا شبانگاه جشن ادامه یافت.
متوکل بر تختی زرین و جواهر اندود به وزن یکهزار من در میان سه ولیعهدش که تاج های جواهر نشان و مرصّع بر سر نهاده و ایستاده بودند نشسته بود و طبقات اجتماعی مختلف به تناسب حال گروهی نشسته و گروهی سر پا بودند. خورشید که طلوع کرد و پرتو آن بر جام های طلا که در مجلس پراکنده بود و کمربندهای زرّین و نیام شمشیرها و سپرهای مذهّب شده افتاد آنچنان تابلوی رنگین و منشوری به وجود آمد که چشم ها را خیره می کرد.
ابراهیم بن عباس صولی امیر اهواز از این صحنه به هیجان آمده میان سفره ها بپا خاست و اشعاری به این مضمون سرود:
بنیادهای اسلام با پیروزی و افتخار قرین گشت... زیرا خلیفه ای از بنی هاشم و سه ولیعهد، خلافت را پاسداری می کنند و تحت حمایت پدران خود با تمام توان خود می کوشند و جدیت به خرج می دهند....(705)
اموال و دارایی هایی که در این جشن ها خرج شد بایستی طبق نظر اسلام صرف مصالح مسلمانان و رشد و شکوفایی آنان گردد لیکن هیهات که در حکومت بیگانه از اسلام عباسیان تنها مطلبی که مورد توجه نبود اسلام و مسلمانان بودند.