فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

بدگویی از متوکل

مسلمانان بشدت سیاست های متوکل را تخطئه کرده به نکوهش و بدگویی او پرداختند و در مجالس و محافل او را ناسزا گفتند و حتّی بر دیوارها و مساجد و خیابان های بغداد شعارها و شعرهایی علیه او نوشته شد. شعرهایی در نکوهش او دهان به دهان می گشت و مردم آنها را به خاطر می سپردند. شعر زیر که گوینده آن از ترس مجازات، خود را معرفی نکرد و احتمالاً ابن سکّیت یا بسامی (700) بود زبان حال مردم آن روزگار می باشد:
تاللَّه ان کانت امیة قداتت - قتل ابن بنت نبیها مظلوما... (701)
به خدا سوگند اگر بنی امیه فرزند دخت پیامبر اکرم را مظلومانه به شهادت رساندند برادران آنها (بنی عباس) نیز مانند همان جنایت را مرتکب شدند و قبر امام را ویران کردند گویا از اینکه نتوانستند با امویان در جنایتشان شریک باشند افسوس می خورند لذا به دنبال استخوان های پوسیده او هستند تا نصیبی نیز برده باشند.
حقیقت امر آنست که عباسیان روی بنی امیه را سفید کردند و با علویان رفتاری کردند که هرگز از بنی امیه سر نزده بود. امویان با همه قساوت و سنگدلی از خیلی از ملوک و خلیفه های عباسی با شرف تر و انسان تر بودند و بعضی از آنان فضائلی داشتند که مؤسس عباسیان یعنی سفّاح و منصور از آنها بویی نبرده بودند. این را امام صادق - علیه السلام - به تصریح می گوید و عباسیان را وحشی تر از امویان معرفی می کند. (شعر زیر به خوبی نظر مردم آن روزگار را در این باره نشان می دهد:
یا لیت ظلم بنی مروان قد رجعت - و یا لیت عدل بنی عباس فی النار
ای کاش ستم امویان باز می گشت و عدالت! عباسیان به جهنم می رفت).
در اینجا سخن از زندگانی سیاسی در عصر امام - علیه السلام - را به پایان می بریم.

حیات اقتصادی

اوضاع اقتصادی در زمان امام هادی - علیه السلام - آشفته و بهم ریخته بود و کمترین نظام علمی و سیاست مدونی برای کنترل و بهبود اقتصاد جامعه وجود نداشت. جامعه از هرج و مرج اقتصادی رنج می برد و هیچگونه نظام اقتصادی چه اسلامی و چه غیر آن بر آن حاکم نبود. خلفا، ترکان، وزرا و کارگزاران حکومت تمام منابع ثروت های ملی را به خود اختصاص داده به قیمت محرومیت و پریشانی مردم خزانه های خود را پر می کردند. دیگر عامه مردم دنبال تجمّل و امکانات رفاهی نبودند زیرا از به دست آوردن ضروریات زندگی نیز ناتوان و درمانده شده بودند.
در اینجا به اختصار پاره ای از اسراف و حاتم بخشی های متوکل و دیگر خلفای معاصر امام و تلف کردن اموال مسلمین و زندگی عامه مردم در نقاط مختلف جامعه اسلامی را نقل می کنیم:

بخشش های متوکل:

بیت المال مسلمین دارایی شخصی متوکل بشمار می رفت و هر گونه می خواست به مصرف می رساند و خواسته ها و شهواتش را اعمال و ارضا می کرد. به هر کس می خواست می بخشید و از هر که اراده می کرد باز می داشت. مسعودی می گوید: در هیچ زمانی بخشش های خلفا به پای عطاهای متوکل نرسیده بود.(702)
مهمترین کسانی که از حاتم بخشی های او بهره مند می شدند عبارت بودند از:
الف - خنیاگران و رقاصان.
ب - کنیزان دربار که به چهار هراز تن می رسیدند.
ج - دلقک ها و لودگان.
د - شاعرانی که با دریافت صله های کلان اشعاری علیه اهل بیت می سرودند و عباسیان را بالاتر از آنان بر می شمردند.
اموال و غنائمی که بایستی صرف مصالح و منافع و پیشرفت مسلمانان می گشت بدون کمترین حساب و منطقی در اختیار گروه های بالا قرار می گرفت تا رونق دربار را حفظ کنند.