فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

3 - از جنبه اعتقادی:

با تأمل در این دعاهاست که عمق تعلق و پیوند امامان با مبدأ هستی بخش به دست می آید و می بینیم آنان با تمام ذرات وجود خویش ایمان به خدا را نوشیده و سرمست از باده عشق حق گشته بودند و خود را چیزی جز بندگان آن آستان نمی دیدند.
موارد فوق جنبه های خاصی از نیایش های ائمه است که با مراجعه مستمر به آنها موارد و جنبه های دیگر نیز به دست می آید.
در اینجا بعضی از دعاهای امام هادی را نقل می کنیم هر چند که بعضی از این دعاها را در بحث عیادت ایشان نیز آوردیم:

دعای حضرت در سختی ها

هنگام سختی یا دشواری ها و درخواست حاجت مهمی، یا آنکه وقتی مشکلی برای امام پیش می آمد حضرت دعای شریف ذیل را می خواندند. راویان در این باره نقل می کنند که:
حضرت قبل از خواندن دعا سه روز پیاپی یعنی چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه را روزه می گرفتند، در صبح روز جمعه پس از غسل به مسکینی صدقه می دادند و سپس چهار رکعت نماز می خواندند: در رکعت اول، سوره حمد و یس، در رکعت دوم، سوره حمد و حم (دخان)، در رکعت سوم، سوره حمد و واقعه و در رکعت چهارم، سوره حمد و تبارک (ملک) را تلاوت می کردند و پس از فراغت از نماز دو دست نیاز را به سوی آسمان بلند می کردند و با اخلاصی تمام این دعا (241) را می خواندند:
بسم اللَّه الرحمن الرحیم
اللهم لک الحمد حمداً یکون احق الحمد بک، و ارضی الحمد لک، و اوجب الحمد لک، واجب الحمد الیک، و لک الحمد کما انت اهله، و کما رضیته لنفسک و کما حمدک من رضیت حمده، من جمیع خلقک، و لک الحمد کما حمدک به جمیع انبیائک، و رسلک و ملائکتک، و کما ینبغی لعزک، و کبریائک، و عظمتک، و لک الحمد حمداً تکل الألسن عن صفته و یقف القول عن منتهاه، و لک الحمد حمداً لا یقصر عن رضاک، و لا یفضله شی ء من محامدک.
اللهم لک الحمد فی السراء و الضراء و الشدة و الرخاء، و العافیة و البلاء، و السنین و الدهور، و لک الحمد علی آلائک، و نعمائک علی، و عندی، و علی ما اولیتنی، و ابلیتنی و عافیتنی، و رزقتنی، و اعطیتنی، و فضلتنی و شرفتنی، و کرمتنی، و هدیتنی لدینک حمداً لا یبلغه وصف واصف، و لا یدرکه قول قائل.
اللهم لک الحد حمداً فیما آتیته الی من احسانک عندی، و افضالک علی، و تفضلک ایای علی غیری، و لک الحمد علی ما سویت من خلقی، و ادبتنی فاحسنت ادبی مناً منک لا لسابقة کانت منی، فای النعم یا رب لم تتخذ عندی، و ای الشکر لم تستوجب منی، رضیت بلطفک، و بکفایتک من جمیع الخلق خلقاً.
یا رب انت المنعم علی، المحسن، المتفضل، الجمیل، ذوالجلال و الاکرام، و الفواضل و النعم العظام، فلک الحمد علی ذلک، یا رب لم تخذلنی فی شدیدة، و لم تسلمنی بجریرة و لم تفضحنی بسریرة، لم تزل نعماؤک عند کل عسر و یسر انت حسن البلاد و لک عندی قدیم العفو....
پروردگارا! سپاس و حمد تو را سپاسی شایسته تو، سپاسی پسندیده تو، سپاسی بایسته تو، سپاسی محبوب تو، سپاسی سزاوار تو آنچنانکه هستی و آنچنانکه برای خود می پسندی و نیکانت تو را بدان گونه سپاس گفته اند از مخلوقات خودت.
پروردگارا! حمد و سپاس تو را سزاست آنگونه که همه پیامبران، رسولان و فرشتگانت تو را سپاس گفته اند و شایسته عزت، کبریا و بزرگواری و عظمت تو می باشد.
پروردگارا! حمد تو را؛ حمدی که بر زبان ها از وصف آن عاجز و گفتار از نهایت آن درمانده باشد و تو را حمد می کنم حمدی که تو را پسند افتد و از صفات تو نکاهد.
پروردگارا! در آسایش و سختی، در تنگنا و گشایش، در بهبودی و رنج و در همه روزگاران، تو را سپاس می گویم تو را سپاس می گویم بر آنچه به من داده ای از نعمت ها، بیماری و بهبود از آن، رزق و روزی، فضیلت و شرف، کرامت و هدایتم به دینت؛ سپاسی که وصف آن به زبان نیاید و هیچ کلامی ابعاد آن را نتواند بیان کند.
پروردگارا! تو به من نیکی کردی و بر دیگرانم فضیلت بخشیدی و خلقتم را قرین اعتدال نمودی و مرا به بهترین آداب مؤدب ساختی و در این کارها سابقه و پیشینه ای از من نزدت نبود بلکه همه را از باب لطف و منت کردی پس کدامین لطف و نعمت را در حق من ندادی و کدام سپاس را بر گردن ندارم که بجای آورم. پروردگارا بر همه انعامت تو را سپاس می گویم و به لطفت و بی نیاز ساختیم از دیگران خشنودم.
خدایا! تو به من انعام کردی، نیکی نمودی، مرحمت داشتی، برازنده ای، شکوهمند و با کرامتی و صاحب بخشش های شگرفی، پس تو را بر همه آنها سپاس می گویم.
پروردگارا! مرا در سختی و تنگی فرو نگذاشتی و به گناهی مرا تسلیم نکردی و به خطای پنهانی مرا رسوا نساختی، همواره بخشش و عطایت در گشایش و دشواری به من می رسید، تو آزمایشگر نیکی هستی و همواره مرا بخشوده ای.
پروردگارا! مرا از بینایی، شنوایی و دیگر اعضای و هر چه از من که زمین را سنگین می کند بهره مند ساز.
پروردگارا! نخستین سؤال، حاجت، درخواست، خواهش و آنچه را که بدان وسیله به تو نزدیک می شوم صلوات و درود بر محمّد و آل محمّد است و از تو درخواست می کنم بر او و آنان درود فرستی به والاترین نحوه ای که دستور داده ای بر ایشان درود فرستند و به بهترین وجهی که تاکنون و تا روز قیامت کسی از بندگانت از تو درخواست کرده است و درخواست می کند.
پروردگارا! برایشان درود فرست به شمار درود فرستندگان در گذشته و آینده؛ درودی پایدار همراه با رفعت و سرافرازی و فضیلت و بر تمام پیامبران و رسولانت و بندگان صالحت نیز درود فرست. درود و سلام خداوند بر محمّد و آل محمّد بیشمار باد.
پروردگارا! از بزرگواری و بخشش تو آن است که خواهان خود را ناامید نمی سازی و درخواست او را اجابت می کنی و هر کس را از تو چیزی نخواهد دشمن می داری حال آنکه هیچ کس جز تو چنین نیست. امیدواری به رحمت و آمرزشت و اعتماد به فضل و احسانت مرا بر آن داشت تا تو را بخوانم و از تو درخواست کنم و از تو خواسته ام را طلب کنم.
پروردگارا! توجه به پیامبرت و نورت و صراط مستقیمی که بندگان را بدان وسیله هدایت کردی و با پرتو او شهرها را زنده نمودی و او را به کرامت ویژه مخصوص گرداندی و با شهادت، او را برتری بخشیدی و در زمان فترت پیامبران او را برانگیختی، پیشاپیش خواسته ام می باشد (و او را شفیع خود قرار می دهم).
پروردگارا! من به عیان و نهان پیامبرت و نهان اهل بیت او که آنان را از هر رجس و پلیدی پاک کردی و آنان را مطهر ساختی ایمان دارم...
پروردگارا! میان من و ایشان در دنیا و آخرت جدایی نینداز و کردار و اعمالم را به وسیله آنان مقبول و پذیرفته قرار ده.
پروردگارا! بندگانت را به خود راهنمایی کردی و گفتی (منزه و متعالی است آن ذات).
و اذا سألک عبادی عنی فانی قریب اجیب دعوة الداع اذا دعان فلیستجیبوا لی و لیؤمنوا بی لعلهم یرشدون. (242)
اگر بندگانم از تو درباره من پرسیدند، پس من نزدیکم و دعای خواهان را اگر مرا بخواند اجابت می کنم پس طلب اجابت کنند و به من ایمان آورند، باشد که هدایت شوند و راه یابند.
و گفتی: قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمة اللَّه ان اللَّه یغفر الذنوب جمیعاً انه هو الغفور الرحیم. (243)
ای بندگانم که بر خود اسراف و زیاده روی کرده اید از رحمت خدا ناامید نشوید که خداوند تمامی گناهان را می آمرزد بدرستی که اوست بخشنده مهربان.
و گفتی: و لقد نادینا نوح فلنعم المجیبون؛ (244) و به تحقیق نوح ما را خواند و ما چه نیک پاسخگویانیم.
آری پروردگارا! تو بهترین خوانده شده هستی و بهترین خدایی و بهترین پاسخگو و تو گفتی:
قل ادعوا اللَّه او ادعوا الرحمن ایاما تدعوا فله الاسماء الحسنی. (245)
بگو اللَّه را بخوانید یا رحمن را هر کدام بخوانید پس برای اوست نام های بهتر.
پروردگارا! تو را به نام هایی می خوانم که بدانها پاسخ می دهی و عطیه می بخشی.
پروردگارا! با تضرع و درویشی تو را می خوانم و دعا می کنم دعای کسی که غفلت، او را تسلیم کرد و نیاز، او را فرسوده ساخته است. تو را می خوانم چونان کسی که درمانده شده و به گناه خویش اعتراف کرده و تو را بخاطر آمرزش بزرگ و بخشش و پاداش عظیمت به دعا خواسته است.
پروردگارا! اگر کسی را به رحمت خود مخصوص گرداندی و به اطاعت اوامرت برخاست و هدف از خلقت خود را دانست و بر طبق آن عمل کرد تنها به توفیق و عنایت تو بدان منزلت دست یافته است.
پروردگارا! اگر بنده ای به نیکی در حق دیگران به امید جوایز و پاداش تو بپردازد آقای من همه خواست و آمادگی من برای وصول به دیدار و پاداش تو بوده است پس از تو می خواهم بر محمّد و آل محمّد درود فرستی و خواسته و حاجت مرا برآوری... (امام در اینجا خواسته خود را ذکر نموده و برآورده شدن آن را استدعا می کرد) سپس می افزود:
ای گرامی ترین بخشندگان و برترین احسان کنندگان بر محمّد و آل محمّد درود فرست و سینه بدخواه مرا تنگ، زبانش را خاموش، و چشمش را کور گردان و سرش را بکوب و او را به خود مشغول داشته آسیب و گزندش را به قدرت و توان خودت از من دور کن.
پروردگارا! این مجلس را آخرین مجلسی که تو را در آن با تضرع و لابه می خوانم قرار مده و اگر آن را آخرین مجلس قرار می دهی تمامی گناهانم را بیامرز و چیزی از آن وامگذار و دعایم را مستجاب، عملم را پذیرفته و کلامم را از اعمال نیکی قرار ده که به سویت بالا می آیند و مرا با پیامبر و برگزیده ات و ائمه - درود تو بر آنان باد - همراه ساز.
پروردگارا! من بدانان متوسل می شوم و به وسیله آنان به درگاهت می آیم پس ای ارحم الراحمین (بخشنده ترین بخشندگان) دعایم را مستجاب کن و مرا از گناهان رهایی ده... (امام سپس حاجت خود را نقل کرده به سجده می افتاد و می فرمود):
لا اله اللَّه الحلیم الکریم؛ خدایی جز خدای بردبار، بزرگوار، والا و بزرگ نیست.
لا اله الا اللَّه العلی العظیم؛ منزه است پروردگار آسمان های هفتگانه، زمین های هفتگانه و پروردگار عرش عظیم.
پروردگارا! من از کیفرت به گذشت تو، از خشمت به خشنودیت و از خودت به تو پناه می آورم، نمی توانم تو را ستایش کنم یا ثنا گویم، تو همان هستی که خود را ثنا کرده ای، زندگیم را افزایشی در هر نیکی و مرگم را رهایی و آسودگی از هر شرّی برایم قرار ده.
ای امید و مایه اعتماد من، نور چشمانم را طاعت خودت قرار ده و چهره ام را پس از آنکه برایت سجده کرد به آتش سوزان.
آقای من مرا بر تو منتی نیست این تویی که بر من منّت داری پس به ناتوانی من و نازکی پوستم رحمی کن و مشکلات دنیوی و اخروی مرا کفایت کن و همراهی پیامبر - صلی اللَّه علیه و آله - و اهل بیتش - علیهم السلام - را در درجات بهشت نصیبم فرما...
ای نور نور (ای همه نور) ای گردانده امور، ای بخشنده، ای بزرگوار، ای یکتا، ای یگانه، ای بی نیاز ای آنکه نزاده است و نمی زاید و او را همسری نیست، ای تنها، او چنین است و دیگری جز او چنین نیست، ای آنکه در آسمان های بلند و زمین های پایین تر کسی جز او خدا نیست، ای عزت دهنده هر ذلیل و ای خوار کننده هر عزیز به عزت و جلالت سوگند که صبرم به پایان رسید (و طاقتم طاق گشت) پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست و رنج و اندوهم را برطرف کن....
کدام روا و روح ملکوتی و فرشته ای چونان روح امام هادی این چنین روحانیت انبیا و قداست اوصیا را نشان می دهد و تعلق محض را به خالق هستی و بخشنده زندگی می رساند.
امام در این ادعا به او انقطاع الی اللَّه می رسد، سررشته تمام حوادث را در دست قدرت خداوند می بیند، بدو پناه می برد و از او نیرو می گیرد و توکل حقیقی را بیان می کند.
این دعا علاوه بر جنبه های اخلاقی و اعتقادی، حاوی حسن طلب و ظرافت ادب می باشد.

دعای حضرت هنگام خفتن

حضرت هنگامی که می خواست بخوابد یا از خواب برخیزد این دعای شریف را می خواند:
لا اله الا الحی القیوم، و هو علی کل شی ء قدیر، سبحان اللَّه رب العالمین و اله المرسلین، و سبحان اللَّه رب السموات السبع و ما فیهن، و رب الأرضین السبع و ما فیهن، و رب العرش العظیم، و سلام علی المرسلین، و الحمد اللَّه رب العالمین....
خدایی جز پروردگار زنده و پاینده نیست و اوست توانای بر هر چیز، منزّه است خداوند، پروردگار جهانیان و خدای رسولان و منزّه باد خداوند، پروردگار آسمان های هفتگانه و آنچه در آنهاست و پروردگار طبقات هفتگانه زمین و آنچه در آنهاست و پروردگار عرش (و جایگاه) عظیم و سلام بر فرستادگان الهی و حمد و سپاس خدای را پروردگار گیتی.
امام در اکثر اوقات این دعا را تکرار می نمود و این نشانه نهایت تعلق و پیوند حضرت با خداوند است.