فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

وقف

از جمله سؤالاتی که از حضرت می شود سؤالی است درباره وقف به مضمون زیر: علی بن مهزیار می گوید: به امام علی هادی - علیه السلام - نوشتم که: زمینی را برای فرزندانم در راه حج و امور خیریه وقف کردم و در نظر گرفتم که شما پس از من و من پس از شما در آن حقی داشته باشم. سپس تصمیم دیگری گرفتم و زمین را از مجرای قبلی خارج کردم.
حضرت پاسخ داد: انت فی حلّ و موسع لک؛ (138) اشکالی ندارد و تصمیم تو نافذ است و آزادی عمل داری.
شیخ حر عاملی پس از نقل روایت فوق استظهار می کند که این تغییر نظر و تصمیم علی بن مهزیار قبل از قبض بوده است وگرنه وقف پس از حصول شرایط، قطعی و لازم الاجراست و نمی توان از آن عدول کرد. یا اینکه وقف را در اینجا به معنی وصیت در نظر بگیریم زیرا در خود روایت بعداً علی بن مهزیار می گوید: پس از من (139) در آن صورت مشکلی پیش نمی آید و موصی می تواند بعدها وصیت خود را عوض کند.

اطعمه

یکی از مسائل مربوط به باب اطعمه حکم خوردن گوشت گاومیش است. ایوب بن نوح به امام هادی - علیه السلام - عرض کرد: مردم عراق می گویند: گاومیش از مسخ شدگان است، لذا خوردنش جایز نیست. لیکن حضرت ادعای آنان را ردّ کرده فرمود:
او ما سمعت قول اللَّه عزوجل: و من الابل اثنین و من البقر اثنین. (140)
آیا کلام خداوند را نشنیده ای که می فرماید: (درباره حیوانات حلال گوشت) و از جنس شتر، نر و ماده آن را و از جنس گاو، نر و ماده آن را.
و بدین گونه امام هادی - علیه السلام - شبهه عراقیان را دفع کرد و ثابت نمود که گاومیش نوعی گاو است نه حیوانی مسخ شده.

قضاوت

در موارد متعدد از حضرت سؤالاتی درباره امر قضا و داوری می شد و ایشان به تناسب پاسخ می داد از جمله این مسائل، مورد زیر را نام می بریم:
جعفر بن عیسی می گوید: به حضرت امام هادی - علیه السلام - نوشتم که: زنی می میرد و پدرش ادعا می کند که برخی از ماترک دخترش از قبیل خدمتکار و وسائل خانه به وسیله پدر به او عاریه داده شده بود آیا ادعای پدر بدون هیچ بیّنه ای پذیرفته می شود؟
حضرت پاسخ داد: یجوز بلا بیّنة؛ ادعای او بدون بیّنه پذیرفته می گردد.
جعفر می گوید: مجدداً به حضرت نوشتم: اگر شوهر آن زن یا پدر شوهر و یا مادر شوهر ادعا کنند بخشی از اموال میت متعلق به آنان است و به صورت عاریه در اختیار آن زن بوده است آیا همچون بدر میت ادعای آنان پذیرفته می شود و نیازی به بیّنه ندارند؟
حضرت پاسخ داد: لا...؛ (141) نه این حکم اختصاص به پدر دارد....
روایت بالا به صراحت می گوید ادعای پدر در مورد برخی از اموال دخترش پذیرفته می شود و نیازی به بیّنه و گواه ندارد. امّا اگر دیگری چنین ادعایی کند باید بیّنه داشته باشد. البته مشهور فقهای امامیه از عمل به این روایت اعراض کرده اند و محقق حلّی در کتاب شرایع به دلیل وجود محمّد بن جعفر کوفی اسدی در رجال سندی که کلینی نقل کرده، حدیث را تضعیف کرده است.
آیة اللَّه خوئی در مقام دفاع از حدیث برآمده و دو ایراد فوق را رد کرده است؛ زیرا طبق مبنای ایشان اعراض مشهور، روایت را از حجیّت ساقط نمی کند وانگهی راوی محمّد بن جعفر بن محمّد بن عون اسدی است که ثقه می باشد و در سلسله رجال، حدیث منقول به وسیله صدوق هم نیست.
و امّا محمّد بن عیسی که در سند صدوق است به نظر ما ثقه است هر چند ابن ولید درباره او از اظهار نظر خودداری کرده است ولی عده زیادی از علمای رجال محمّد بن عیسی را توثیق کرده اند و اگر هم حدیث بخاطر جعفر بن عیسی که هم در سند صدوق است و هم کلینی مورد اشکال باشد باید گفت جعفر ممدوح است و کمتر از ثقه به حساب نیامده است. به علاوه وی در اسناد کامل الزیارات است (142) لذا ظاهراً عمل به این روایت مانعی ندارد.(143)