فهرست کتاب


زندگانی امام علی الهادی علیه السلام

باقر شریف قرشی‏

حج

از امام هادی - علیه السلام - بعضی مسائل حج از جمله مسأله زیر را پرسیدند: محمّد بن مسرور می گوید: به حضرت نامه ای نوشتم درباره کسی که از عمره تمتّع قصد حج می کند و فردای عرفه به منی می رسد در حالی که مردم آنجا را به قصد عرفات ترک کرده اند آیا حکم عمره او هنوز باقی است یا نه؟ و اگر از عمره تمتع قصد حج کند و یوم الترویه و شب آن را درک نکند تکلیف چیست؟ توقیع امام بدین مضمون صادر گشت:
ساعة یدخل مکه، ان شاء اللَّه یطوف، و یصلی رکعتین، و یسعی و یقصر، و یحرم بحجته، و یمضی الی الموقف، و یفیض مع الامام.... (131)
ان شاء اللَّه همان لحظه که وارد مکه می شود طواف کرده دو رکعت نماز بجا آورد و سعی و تقصیر می کند و محرم می گردد و به موقف رفته همراه با امام (و دیگران) خارج می شود....
احرام حج تمتّع در روز ترویه - هشتم ذی الحجه - و توقف شبانه و بیتوته در منی شب نهم و حرکت به عرفات برای حجّاج مستحب است نه واجب. تنها امر واجب درک موقف است که رکن می باشد یعنی بودن در عرفه از هنگام زوال تا غروب روز نهم و اگر هنگامی وارد شد که حجّاج وارد مکه شده بودند باید اعمال عمره را انجام دهد و به عرفات رفته به آنان همانطور که امام می فرماید ملحق شود.

تجارت

محدّثین و راویان از امام هادی احادیثی را در باب تجارت و فروع آن نقل کرده اند که مستند فقها در فتاوا شده است. در اینجا به تناسب بخشی از این روایات را می آوریم:

همکاری با ظالمین حرام است:

از آنجا که حکومت بنی عباس میدانی بود برای ترکتازی و حق کشی و ستم، شیعیان همکاری با آنان را حرام می دانستند، در همین مورد محمّد بن علی بن عیسی به حضرت علی هادی - علیه السلام - نامه ای نگاشت و در آن سؤال کرد: آیا می توان برای بنی عباس کار کرد و گرفتن اموال آنان به قدر امکان جایز است؟ حضرت پاسخ داد:
ما کان المدخل فیه بالجبر و القهر فاللَّه قابل العذر، و ما خلا ذلک فمکروه، و لا محالة قلیله خیر من کثیره، و ما یکفر به ما یلزمه فیه من یرزقه یسبب و علی یدیه ما یسرک فینا و فی موالینا.
اگر کسی مجبور به همکاری با آنان گردد خداوند عذرش را خواهد پذیرفت، و اگر مجبور نباشد همکاری را مکروه می دانم و هر چه همکاری کمتر باشد بهتر است، کفاره چنین کسی آنست که حتی المقدور دل ما و شیعیان ما را شاد کند و در قضای حوایج آنان بکوشد.
امام همکاری با بنی عباس را در صورت ناچاری جایز می داند و می فرماید خداوند از چنین کسی بازخواست نمی کند و اگر همکاری اختیاری باشد مکروه است. بعید نیست مراد حضرت از کراهت در این روایت حرمت باشد؛ زیرا گاهی مکروه بر حرام نیز اطلاق می گردد (مانند: وکل ذلک کان سیئة عند ربک مکروهاً). (132) سپس حضرت کفاره خدمتگزاری آنان را خشنود کردن شیعیان و فقرا و برآوردن درخواست های آنان و دور کردن رنج و نگرانی از آنان معرفی می کند.
فقهای امامیه این مطلب را به تفصیل همراه با روایات دالّ بر جواز همکاری - البته بطور مشروط - در بحث ولایت جائر بیان کرده اند.(133)
هنگامی که نامه حضرت به محمّد بن علی بن عیسی رسید وی بلافاصله نامه دیگری نوشت و متذکر شد که: هدف من از ورود به دستگاه عباسیان انتقام گرفتن و ضربه زدن به آنها و تضعیفشان است. حضرت پاسخ داد:
من فعل ذلک فلیس مدخله فی العمل حراماً بل اجراً و ثواباً (134)
هر کس با این انگیزه وارد دستگاه آنان شود نه تنها کارش حرام نیست بلکه اجر و پاداش هم دارد.